| News topics |
|
Политика.Митинги. Пикеты. Партии [903]
|
|
Мысли. Думы.Мнения, обсуждения, реплика, предложения [263]
|
|
Суд-закон.МВД.Криминал [1283]
|
|
Право, закон [323]
|
|
Экономика и СЭР [840]
|
|
Власть Правительство Ил Тумэн [1208]
|
|
Мэрия, районы, муниципалитеты [400]
|
|
Мега пректы, планы , схемы ,программы. ВОСТО [215]
|
|
Сельское хозяйство,Продовольствие. Охота и рыбалка [559]
|
|
Энергетика, связь, строительство.транспорт, дороги [156]
|
|
Коррупция [863]
|
|
Банк Деньги Кредиты Ипотека Бизнес и торговля. Предпринимательство [294]
|
|
Социалка, пенсия, жилье [277]
|
|
ЖКХ, строительство [133]
|
|
Образование и наука. Школа. Детсад [216]
|
|
Люди. Человек. Народ. Общество [231]
|
|
АЛРОСА, Алмаз. Золото. Драгмет. [672]
|
|
Алмазы Анабара [161]
http://alanab.ykt.ru//
|
|
Земля. Недра [241]
|
|
Экология. Природа. Стихия.Огонь.Вода [381]
|
|
СМИ, Сайты, Форумы. Газеты ТВ [160]
|
|
Промышленность [43]
|
|
Нефтегаз [285]
|
|
Нац. вопрос [285]
|
|
Соцпроф, Совет МО, Общ. организации [65]
|
|
Дьикти. О невероятном [184]
|
|
Выборы [661]
|
|
Айыы үөрэҕэ [140]
|
|
Хоһооннор [5]
|
|
Ырыа-тойук [23]
|
|
Ыһыах, олоҥхо [110]
|
|
Култуура, итэҕэл, искусство [375]
|
|
История, философия [249]
|
|
Тюрки [76]
|
|
Саха [168]
|
|
литература [45]
|
|
здоровье [469]
|
|
Юмор, сатира, критика [14]
|
|
Реклама [7]
|
|
Спорт [123]
|
|
В мире [86]
|
|
Слухи [25]
|
|
Эрнст Березкин [88]
|
|
Моё дело [109]
|
|
Геннадий Федоров [11]
|
|
BingHan [4]
|
|
|
Main » 2026 » От ыйа » 27 » Тэрис. Итэҕэл тиллиитэ.
Тэрис. Итэҕэл тиллиитэ. | 15:54 |
| Тэрис.
Итэҕэл тиллиитэ.
2014 сылга мин “Ойуун түүлун” салгаан “Ойуун тиллиитэ” диэн саҥа бэйээмэни оҥордум. Манна “Ойуун түүлүгэр” турбут сорук уларыйбата. Өссө кини этиитэ чахчы туолаарыы кэлэн иһэр. Ол гынан баран уларыйыы баар. Саха норуота үөрэҕи ылла. Онон кэлии дьоҥҥо оччо баһыйтарбат буолла.
Аны кэлэн иһэр ыарахаммыт икки буолла:
-Саха сирин килиимэтэ ыараханын уонна ыраах сытарын иһин сиртэн хостонор баайын кыайан ырыта иликтэр. Билигин соҕуруу өрүккэ сиртэн хостонор баайы үксүн бүтэрдилэр. Саха сиригэр дьиҥнээх киирэр кэмнэрэ кэллэ.
-Аны ити кэмҥэ сылыйыы кэлэн иһэрэ билиннэ. Ол гынан баран манна сүүһүнэн сыл наада буолуо.
Саха норуота аны элбэх норуоту кытта олорор кэммэ кэллэ. Онно аны диаспора курдук олоруо. Онон Өксөкүлээх Өлөксөй этиитэ уларыйбат буолан баран сорох чопчулааһыннар наада буоллулар. Чуолаан ити чопчулааһыннар, ойуун биллиитин ис хоһооно буолаллар.
Бу саха итэҕэлэ тиллиитин кытта сиэбээстээх буолла. Ол иһин “Ойуун тиллиитэ” диэн ааттанна.
Ойуун тиллиитэ
1.
Аан дойду Арбаҕастаах ойууна буолан
Үрдүк халлаан Үөбэр өрөһөтүгэр тахсан Үрүҥ былыкка олорон
Күннээҕи быстахтартан Куотан,
Буолар быстахтартан Босхолонон,
Көлдьүн күлүктэри Көтүтэн
Саха сирин барытын Сандаарыччы көрөр,
Ийэ сири Илэччи көрөр,
Кэмим тиийэн Кэллэ, Болдьоҕум-ботом Туолла,
Бу 2014 сылга Маннык диэн Ботугураатаҕым буоллун.
2.
Аан дойду киэбэ Алыс да уларыйбыт эбит,
Орто дойду олоҕо Олус да таһымнаабыт эбит.
Өксөкүлээх Өлөксөй “Ойуунун түүлүн” кэнниттэн
Үс үтүргэни туораан, Сэттэ силлиэни ааһан,
Өлө сыыһа-сыыһа тиллэн, Саарбах сыалы батыһан
Сарбылла сыыһа-сыыһа Самсанан
Син баччаҕа кэллибит, Омук буолан олоробут,
Киһи буолан Килэйбиппит
Хаала илик, Саха буолан Сандаарбыппыт
Саркаахтана илик.
3.
Дьээ, Аан дойду олоҕун Анаардаҕым буоллун,
Орто дойду олоҕун Ойуулаатаҕым буоллун,
Туох күүтэн турарын Төлкөлөөтөҕүм буоллун.
Инникибитин Ирдээтэҕим буоллун,
Кэннэкибитин Кэпсээтэҕим буоллун.
Дьээ, Чуугуруур туус тумус, Чаачыгырыыр таас таҥалай,
Бүрүө харах, Бүтэй мүлгүн, Төгүрүк түрбүү кынат,
Атара кутурук, Алтан сабарай, Ала мондоҕой, Тайбыыр дьаҕыл,
Сүҥкэн эрэли Хомпоруун хотой буолан
Кэдирги тайанан олоробун. Дом-дом-дом! Дом ини дом!
4.
Орто дойду Ортотунан курдаммыт,
Оройунан көрбүт, Уһугунан дугуммут Улуу дуоланнара
Үҥэр танараҕа Өстөннүлэр, Айыҥат аймаҕыттан араҕыстылар.
Аньыы бөҕөнү Аргыстаннылар.
Кэннилэрэ Кэбэл буолла дуу?
Иннилэрэ Иэстэбиллээх буолла дуу?
Түөртүү сыл буола-буола Төлкөлөөх олохпут Төрдүн көрдүү сатыыллара
Бэйэни албыннаныыга Маарынныыр,
Үрдэ суох өй Өргөйбүтэ көстүбэт,
Сатабыла суох сатабыл Сатарыйыы диэки Салайарга дылы.
5.
Ол оннугар Оһумар оһоллор
Улаатыахтаахтарын туһунан Онолуйаллара элбээтэ,
Иэмэр иэдээннэр Иэнигийэн кэлиэхтээхтэрин туһунан Этээччилэр дэлэйдилэр,
Кэм-кэрдии Кирбиитэ кэллэ диэччитлэр Кэккэлэрэ кэҥээтэ,
Бото болдьох буолара, Бүтэр бүүрүгэ,
Быстар кытыыта Тирээн Тиийэн кэллэ быһылаах.
Ычыкыйа! Ама оннук үһү дуо? Аһара кэпсээһин буолбатах дуо?
6.
Киһи ыарахаттары кыайар Киһи буолбута,
Өркөн өй күүһэ Өһүллэ илик.
Куһаҕаны Кууһа сырыттахха, Куһаҕан кэлэр дииллэр.
Түүйэри өйдөөн сырыттахха Түүйбүт курдук буолар дииллэр.
Арах! Быстаҕы Ботугураатаҕым буоллун.
7.
Алаҕар күн Арыллан турара Туохтан да Дьол,
Аан дойду Айдааннаах олоҕо Тардылыктаах,
Сибэкки от Ситэн тахсара Дьикти,
Баарбыт тухары Барсымахтаан хаалыахпыт,
Тыыннаахпыт тухары Туруулаһан хаалыахпыт,
Биир санаа, Биир тыл,
Былыргы кэмтэн ыла Биһиги өбүгэлэрбит
Бигэтик этэн Биэрэн кэбиспит Биһирэмнээх тыллара ити.
Онон Уһуу олоххо Олустаабахха,
Ортону тутуһан, Олорорбут курдук Олоруоҕуҥ,
Бүгүҥҥүбүт курдук Баран иһиэҕиҥ,
Ол гынан баран Оччугуйдук тохтуу түһэн
Иннибитин Ыйдыҥардар буолуоҕуҥ,
Кэннибитин Кэмниир буолуоҕүҥ,
Бүгүҥҥүгэ Бүгэн хаалымыаҕыҥ,
Олох дьэбэрэтигэр Ылларымыаҕыҥ,
Күннэх дьон Күммүтүн көрүөҕүҥ,
8.
Амыарыка өттүттэн Аан дойду олоҕун
Аймааһынын Аҕыйатыахпыт диэн Айдаардылар.
Киһи бырааба диэн Кимнилэр,
Аныгы сайдыы диэн Нуорманы олохтоотулар.
Аасыйа диэкиттэн Аарыма байҕал курдук Ахса суох дьоннор
Олохпут утумун Уларыттарыахпыт суоҕа диэн турууластылар.
Арааптар кумахтырыттан Исламы билинэр омуктар
Урукку итэҕэлбитин Уураппаппыт диэн Уларыйыыны утарса сатаатылар.
Аапырака диэн Алыс киэҥ дойдуга Былыргы-аныгы охсуһар да
Бүтүөх түгэнэ көстүбэт.
Ити курдук Иһэ-таһа биллибэт Иирээн бөҕө элбээбит,
Бөрүкүтэ биллибэт Мөккүөр бөҕө мөҥүрээбит
Киһи Кэмэ суох элбээбит. Омук бөҕө Олус үүммүт.
Орто дойду Устатынан тарҕаммыт,
Чөл сир орпотох, Аан айылҕа аҕыйаабыт,
Сирбитин-уоппутун Сэлбийэрбит чугаһаабыт,
Кыылы-сүөлү Кырган Кыл тыынын хааллардыбыт.
9.
Күлүмнэс Куораттар дьэндэстилэр, Массыыналар Барааттаатылар,
Күн көрүдьүөһэ элбээн, Күөстүү үлүннэ,
Хаалтыстаахтар Ханардаатылар,
Көстүүмнээхтэр Көскөҥнөстүлэр,
Күн сиригэр сылдьалларын умнан, Көтө сылдьар курдуктар,
Айыы сиригэр сылдьалларын умнан Атын сиргэ сылдьар курдуктар.
Аныгы Ааттаах үйэҕэ Алыс дайбаатылар,
Күн аннын Көлбөхтөөтүлэр,
Үлүмнэстэр Үрдэ суох элбээтилэр,
Сэлээччэхтэр Сиэрэ суох элбээтилэр.
Үйэбит Үс сүүс сыл Үүнүө диэтилэр.
Масыына чааһын курдук Бэйэбитин уларытыахпыт диэтилэр.
Киһи өйүн кытта Массыынанан солбуйа сатаатылар.
Сибилисээссийэ дии-дии Сири илдьи тэбистилэр,
Сайдыы дии-дии Ситими быстылар.
Харчы дии-дии Хаамыылара кэҥээн иһэр,
Үрдэ-анна Өйдөнөрө ааста,
Улуу дойдулар Уһуктара чугаһаата,
Үрүҥ күн анныгар Өрөгөй былдьаһыы үрдээтэ,
Харса суохтар, Хадаар санаалаахтар Хамныыр кэмнэрэ кэллэ,
Былыргы кэм Муударай дьоно
Саҥа тимир үйэтэ Салаллан кэлиэ диэбиттэрэ Дьэ, кэллэ курдук.
10.
Сытан биэрдэххэ Аһымматтар,
Туран биэрдэххэ Тохтооботтор,
Ол онннугар Утары баран Кинилэр курдук Кимэн,
Күүстээхтэрдиин күрсэн,
Өй былдьаһааччылардыын Өй былдьаһан,
Сатыылларын сатаан, Сатараан тахсыахтаахпыт.
Эчикийэ!
11.
Онтон биһиги дойдубутугар Урукку-уонна саҥа охсуһуута Улаатта,
Быстар уһуга Былтайан кэлэн эрэр,
Тостор уһуга Тиийэн кэлэн эрэр.
Саха сиригэр Саһан сытар баайыгар
Халыҥ норуот Хамсыыра буолла,
Элбэх киһи Элиэтээн кэлэрэ буолла,
Бүтэһик баайга Мөрүөрээри,
Тиһэх баайга Тиксээри гыналлар.
12.
Өксөкүлээх Өлөксөй Өй угуоҕуттан ыла
Көһөн кэлии бастакы Күргүмэ буолла,
Сүүс сыл Сүүрүк курдук Сүгүллэн ааста,
Быһар быһаҕаспыт Быралгы дьон буоллулар,
Аҥаарыйар аҥаарбыт Атын омук буоллулар.
Ол кэмҥэ Уларыйан биэрдибит,
Үөрэҕи быһалаан Үрдээтибит, Билиини баһылаан Күүстэннибит.
Суругу баһылаан Сурахтанныбыт.
Киһи буолан Килэйдибит, Саха буолан Сандаардыбыт.
Дьону кытта тэҥҥэ Тутуһар, Омугу кытта тэҥҥэ Олорор Буоллубут,
Айылҕабыт баайын Апчарыйан ылаары,
Сирбит баайын Сүргэйэн ылаары
Иккис төгүл Иэнигэйэн
Кэлэр курдук Кэлэллэрэ кэллэ, Ол чугаһаан турар.
13.
Онон Олохпут уларыйара Улам чугаһаан эрэр.
Илин Сибиир Иһигэр Ойуур иһигэр Ойдон олорбуппут
Уурайар кэмэ Оҥоһуллан эрэр.
Сирбитин кыайан Тилэри олорбоппут,
Дойдубутун кыайан Туппаппыт,
Кыраныысса диэн суох, Хааччах диэн көрүллүбэтэх
Алампа бэйээт Ытык Хайалар кэпсэтиилэрэ диэн Ырыаны суруйбутун курдук
Аҕа буолбут Ат Дабаан Албаҕаҕа киирбитэ ыраатта,
Киирээччи Киирэ турар, Устугас Уста турар,
Үп өлөрөөччү Элбээн иһэр.
|
|
Category: Култуура, итэҕэл, искусство |
Views: 24 |
Added by: uhhan1
|
|
|
| Сонуннар күннэринэн |
| « От ыйа 2026 » |
| Бн |
Оп |
Сэ |
Чп |
Бт |
Сб |
Бс |
| | | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | |
| Ааҕыылар |
Баар бары (online): 1 Ыалдьыттар (гостей): 1 Кыттааччылар (пользователей): 0 |
|
