| News topics |
|
Политика.Митинги. Пикеты. Партии [903]
|
|
Мысли. Думы.Мнения, обсуждения, реплика, предложения [264]
|
|
Суд-закон.МВД.Криминал [1283]
|
|
Право, закон [323]
|
|
Экономика и СЭР [840]
|
|
Власть Правительство Ил Тумэн [1208]
|
|
Мэрия, районы, муниципалитеты [400]
|
|
Мега пректы, планы , схемы ,программы. ВОСТО [215]
|
|
Сельское хозяйство,Продовольствие. Охота и рыбалка [559]
|
|
Энергетика, связь, строительство.транспорт, дороги [156]
|
|
Коррупция [863]
|
|
Банк Деньги Кредиты Ипотека Бизнес и торговля. Предпринимательство [294]
|
|
Социалка, пенсия, жилье [277]
|
|
ЖКХ, строительство [133]
|
|
Образование и наука. Школа. Детсад [216]
|
|
Люди. Человек. Народ. Общество [231]
|
|
АЛРОСА, Алмаз. Золото. Драгмет. [672]
|
|
Алмазы Анабара [161]
http://alanab.ykt.ru//
|
|
Земля. Недра [241]
|
|
Экология. Природа. Стихия.Огонь.Вода [381]
|
|
СМИ, Сайты, Форумы. Газеты ТВ [160]
|
|
Промышленность [43]
|
|
Нефтегаз [285]
|
|
Нац. вопрос [285]
|
|
Соцпроф, Совет МО, Общ. организации [65]
|
|
Дьикти. О невероятном [184]
|
|
Выборы [661]
|
|
Айыы үөрэҕэ [142]
|
|
Хоһооннор [5]
|
|
Ырыа-тойук [23]
|
|
Ыһыах, олоҥхо [110]
|
|
Култуура, итэҕэл, искусство [376]
|
|
История, философия [249]
|
|
Тюрки [76]
|
|
Саха [168]
|
|
литература [45]
|
|
здоровье [469]
|
|
Юмор, сатира, критика [14]
|
|
Реклама [7]
|
|
Спорт [124]
|
|
В мире [86]
|
|
Слухи [25]
|
|
Эрнст Березкин [88]
|
|
Моё дело [109]
|
|
Геннадий Федоров [11]
|
|
BingHan [4]
|
|
|
Main » 2026 » Алтынньы » 10 » *Алтынньы: Хотой Айыы ыйыгар Ил, Түмсүү уонна Тэрээһин олохтонуохтаахтар* *Күн-дьыл:*
*Алтынньы: Хотой Айыы ыйыгар Ил, Түмсүү уонна Тэрээһин олохтонуохтаахтар* *Күн-дьыл:* | 12:52 |
*Алтынньы: Хотой Айыы ыйыгар Ил, Түмсүү уонна Тэрээһин олохтонуохтаахтар*
*Күн-дьыл:*
Кыстык ыйын саҕаланыытыгар айылҕа (балаҕан ыйын 27 күнүттэн алтынньы 2 күнүгэр дылы) отун-маһын ииктэтэр, көтөҕүн түһэрэр, күн сиэлиинэн кылгаан иһэр буолар. Көтөҕө түһэрэ балаҕан ыйын 16 күнүттэн алтынньы 4 күнүгэр диэри кэм. Мас-от суйданар. Хонуулар кэҥээбит курдук буолаллар. Бу кэмҥэ эһэ арҕаҕар киирэр, моҕотой хороонугар утуйар. Айылҕа кыһыҥҥыга бэлэмнэнэр. Көтөҕө түспэтэҕинэ, көтөҕөтө кыһын хаар үрдүгэр түһэн хаары эрдэ хараартаҕына, хаартан уу кэлбэт.
Алтынньы ый добдурҕа кэмигэр түбэһэр. Уу, бадараан тоҥор, хаар чараас. Онон киһи ыраах тиийиэн сөп. Ити кэми добдурҕа дииллэр. Былыр бу кэмҥэ сэриилэһэллэрэ. Билигин эти-сиини көрүнүүгэ болҕомто ууруллар. Күһүн добдурҕа саҕана сэрии бэргиирэ. Ол иһин добдурҕа кэмэ улахан кутталлаах кэм курдук өйдөнөн хаалбыт. Кыһын хаар халыҥыыр, тымныы турар. Онон сэрии эмиэ мөлтүүрэ.
Күһүн добдурҕа саҕана ол бу иирсээни саба туттара боотурдарын ыыталлара. Дыгын бэйэтэ 30-ча сааһын кэнниттэн сэриигэ барбыта буолбута. Аҕыйахта эрэ Абытай Араҕас диэн атын миинэн сэриини баһылаан сылдьыбыта.
Бу ый бастакы аҥаара буһурук дэнэр. Ол аата үрэхтэргэ кыдьымах киирэн эрэр. Тураах буһурук соботун сиэһэн баран итии дойдуга барар дииллэр. Буһурук кэмин биһиги алтынньы 2 күнүттэн 13 күнүгэр диэри салҕанар диибит. Буһурук диэн күһүҥҥү балык миинин ааттыыллар. Алтынньы 8 күнүгэр хапыыстаны туустууллар. Бу кэм уратыта диэн муус сарсыарда өттүгэр тоҥор буолар. Буһурук кэмигэр ардахтаах буолар. Ону сири силимниирэ диэн ааттыыллар. Ол кэнниттэн алтынньы ортотун (иннинэ) сир тоҥор. Улуу добдурҕа саҕаланар. Онтон сотору муус күөлү барытын бүрүйэр буолар. Ол гынан баран чараас – киһини, сүөһүнү уйбат. Онон муустан сэрэнэр кэм үөскүүр.
Онтон муус киһини уйар буолар. Сир тоҥор. Маннык кэм өр турдаҕына дьогдьоот дииллэр. Сорох дьыл хаар бүрүйэр. Алтынньы 8-гар үөк хаар түһэр. Ити хаар аны ирбэт. Күөл уута дырдыа буолар. Биһиги бу кэм алтынньы 14 күнүттэн 20 күнүгэр диэри барар диибит. Бастакы дьыбар алтынньы 21 күнүттэн саҕаланар уонна ый бүтүөр дылы буолар. Бу кэм уратыта диэн кыһыҥҥы дьыбар сарсыарда түһэр буолар.
Бултка тахсыы ортотунан балаҕан ыйыгар уонна алтынньыга сөп түбэһэр. Сорох бултааччылар эрдэ тахсаллар. Алтынньы 1 күнүгэр хаас барар. Тииҥҥэ алтынньы 1 күнүттэн Димиитирийэпкэ диэри сылдьаллар. Алтынньы 13 күнүгэр туруйа барар. Тайахтааһын балаҕан ыйын 10-тан алтынньы саҕаланыар диэри барара. Тайах хаамар кэмэ диэн аатыыллар. 15-с күн Хотой барар. Алтынньы 18-с күнүттэн муҥха саҕаланар. Алтынньы 20 күнүн эргин кураанах кус дойдутугар төннөр. Алтынньы 30-гар дылы үөл кус барар. Алтынньы 29 күнүгэр эһэ арҕаҕар киирэр, анды төннөр. Алтынньы 30 күнүттэн кыһыҥҥы суол арыллар.
*Алтынньы хас да тыаллаах:*
– Буһурук тыала.
– Силлиэ.
– Кыс хаар тыала.
– Күрдьүгү үүннэрэр тыал.
– Өрүс турар тыала.
Ый 14 күнүгэр дылы атахтаһыннарар үгэс баар. Онно этэллэр кыһыҥҥы алта ыйы сааскы сайыҥҥы алта ый батыһар диэн. Манна, балаҕан ый иккис аҥаарыттан алтынньы бастакы аҥаарыгар дылы кэм кулун тутар иккис аҥаарыттан муус устар ортотугар дылы кэмигэр түбэһэр. Оттон, алтынньы ый иккис аҥаарыттан сэтинньи бастакы аҥаарыгар дылы кэм – муус устар иккис аҥаарыттан ыам ыйын бастакы аҥаарыгар дылы кэми батыһар.
Дьүкээбил уота аҕыйахтык умайдаҕына, үчүгэй сыл буолар. Үргэл ый үрдүнэн аастаҕына, кураан буолар. Онтон дьүкээбил чугаһынан аастаҕына, уулаах буолар. Ый бастаан тахсарыгар иҥнэри буоллаҕына, кэлэр ый сылаас буолар, онтон уһуктаах уонна туруору буоллаҕына, тымныы буолар.
Ый дьиэлэннэҕинэ, сотору былыт кэлэр. Күн туорчахтаах (төгүрүк иилээх, ол үрдүнэн өссө тунахтаах) буоллаҕына, улахан былыт кэлэр. Күн ытарҕалаах эрэ буоллаҕына, ардах буолбат, былыт эрэ кэлэр. Уот көҕөрдөҕүнэ, сотору тымныы буолар. Хаар маҥнай түһэригэр ботуччу халыҥ гына түһэн баран үчүгэйдик итийэн баран халыннаҕына, ол дьыл сааһыгар хаартан уу кэлэр. Сир тоҥоруутугар ардаан, сир кырса муус буолан, тоҥноҕуна, сылгыга сир куһаҕан
Саха кинини көтөр төрдүн курдук саныыр. Көтөрдөр биир уратылаахтар. Кинилэр таҥара тылын орто дойдуга тиэрдэллэр. Хотой Айыы ити суолтаны илдьэ сылдьар. Сорохтор Хотой Айыыны хотой таҥарата дии саныыллар. Ол гынан баран сахаларга тойон ууһунан аатырбыт дьон хотой таҥаралааҕа биллэллэр. Ол аата бу таҥара былааһы кытта сибээстээх буолан тахсар.
Бу таҥара улахан суолталааҕа. Ыһыах алгыһыгар өрөбөлүүссүйэ буолуор дылы ааттанара. Билигин биһиги Хотой Айыыны былаас таҥаратын быһыытынан билинэбит. Кини төрдүс үөтүүлээх халааҥҥа олорор уонна дьоҥҥо-аймахха түмсүүҥү, иллээх (судаарыстыбаннастаах) буолууну биэрэр. Хомпоруун Хотой иллээх буолуу таҥаратын быһыытынан, кини үтүө тыына киһиэхэ киирдэҕинэ, киһи иллээх буолар дьоҕура уһуктар. Ол иһин, саха дьоно айыы дьоно буолалларын, түмсэллэрин баҕаран айыыларга хайыһыыны оҥоруохтаахтар.
_*Хотой Айыы ыалларын ааттара:*_
1. Аан Тайбыыр,
2. Түрбүү Кынат,
3. Ала Мондоҕой,
4. Алтан Сабарай,
5. Күн Эрили,
6. Дьаҕыл Түөс.
7. Хомпоруун Хотой.
_*Алтынньытааҕы киһи сөпкө сылдьарын хааччыйар олох туһунан этиилэргэ манныктар киирэллэр:*_
1. Саргылаах санааны санныгар олорт.
2. Буһурук балыгын сиэһэн баран тураах барар.
3. Сарсыарда кырыаланна, тымныы кулгааҕы кымыстаата.
4. Сири силимниир ардах түстэ.
5. Айыы үөрэҕинэн күрүөлэнэ сырыт.
6. Кэннэкитин кэмсиммэт гына сырыт.
7. Сир тоҥно, добдурҕа саҕаланна.
8. Санаам сап курдук уһаан истин.
9. Быһарыылаах санааны син биир ылынаҕын.
10. Өлүөр өйгүн тута сырыт.
11. Саныыр санааҕын сайыннаран ис.
12. Сулус уоттанна, хаар хаачыргаата.
13. Үлэһит киһиттэн тымныы үс илии тэйэр.
14. Дьылы атахтаһыннарар кэм тиийэн кэллэ.
15. Туора муостаах киирбэтин, атын саҥнаах ыалдьыттаабатын.
16. Төлкөлөөх санааны түөскэр көтөх.
17. Күн сиригэр кураанах сир суох.
18. Оҥороргун бүгүн оҥор.
19. Суоҕу баар гын, түгэни таба тут.
20. Бэйэҥ миҥҥин билэ сырыт.
21. Сүрүҥ тостубатын, санааҥ сарбыллыбатын.
22. Алтынньыга алта былас оту сиибин (оҕус ырыата).
23. Сөбүлүүргүн сөһүөҕэр туруор.
24. Үтүмэх устата үрдээн биэр.
25. Айыы дьоно ыараханы кыайар аналлаахпыт.
26. Куотуһартан куотума, күрэстэһэртэн күрэнимэ.
27. Тоҕус холбооһуннаах Хотой Айыыҥ холбостун.
28. Күһүҥҥү силлиэ сааскы силлиэни этэр.
29. Таһырдьа күрдьүк үллэр, иһирдьэ уот кытарар.
30. Тоҥтон толлума, ириэнэхтэн иҥнимэ.
31. Өрөгөй талааныҥ үрдээтин.
Саха кинини көтөр төрдүн курдук саныыр. Көтөрдөр биир уратылаахтар. Кинилэр таҥара тылын орто дойдуга тиэрдэллэр. Хотой Айыы ити суолтаны илдьэ сылдьар. Сорохтор Хотой Айыыны хотой таҥарата дии саныыллар. Ол гынан баран сахаларга тойон ууһунан аатырбыт дьон хотой таҥаралааҕа биллэллэр. Ол аата бу таҥара былааһы кытта сибээстээх буолан тахсар.
Бу таҥара улахан суолталааҕа. Ыһыах алгыһыгар өрөбөлүүссүйэ буолуор дылы ааттанара. Билигин биһиги Хотой Айыыны былаас таҥаратын быһыытынан билинэбит. Кини төрдүс үөтүүлээх халааҥҥа олорор уонна дьоҥҥо-аймахха түмсүүҥү, иллээх (судаарыстыбаннастаах) буолууну биэрэр. Хомпоруун Хотой иллээх буолуу таҥаратын быһыытынан, кини үтүө тыына киһиэхэ киирдэҕинэ, киһи иллээх буолар дьоҕура уһуктар. Ол иһин, саха дьоно айыы дьоно буолалларын, түмсэллэрин баҕаран айыыларга хайыһыыны оҥоруохтаахтар.
_*Хотой Айыы ыалларын ааттара:*_
1. Аан Тайбыыр,
2. Түрбүү Кынат,
3. Ала Мондоҕой,
4. Алтан Сабарай,
5. Күн Эрили,
6. Дьаҕыл Түөс.
7. Хомпоруун Хотой.
_*Алтынньытааҕы киһи сөпкө сылдьарын хааччыйар олох туһунан этиилэргэ манныктар киирэллэр:*_
1. Саргылаах санааны санныгар олорт.
2. Буһурук балыгын сиэһэн баран тураах барар.
3. Сарсыарда кырыаланна, тымныы кулгааҕы кымыстаата.
4. Сири силимниир ардах түстэ.
5. Айыы үөрэҕинэн күрүөлэнэ сырыт.
6. Кэннэкитин кэмсиммэт гына сырыт.
7. Сир тоҥно, добдурҕа саҕаланна.
8. Санаам сап курдук уһаан истин.
9. Быһарыылаах санааны син биир ылынаҕын.
10. Өлүөр өйгүн тута сырыт.
11. Саныыр санааҕын сайыннаран ис.
12. Сулус уоттанна, хаар хаачыргаата.
13. Үлэһит киһиттэн тымныы үс илии тэйэр.
14. Дьылы атахтаһыннарар кэм тиийэн кэллэ.
15. Туора муостаах киирбэтин, атын саҥнаах ыалдьыттаабатын.
16. Төлкөлөөх санааны түөскэр көтөх.
17. Күн сиригэр кураанах сир суох.
18. Оҥороргун бүгүн оҥор.
19. Суоҕу баар гын, түгэни таба тут.
20. Бэйэҥ миҥҥин билэ сырыт.
21. Сүрүҥ тостубатын, санааҥ сарбыллыбатын.
22. Алтынньыга алта былас оту сиибин (оҕус ырыата).
23. Сөбүлүүргүн сөһүөҕэр туруор.
24. Үтүмэх устата үрдээн биэр.
25. Айыы дьоно ыараханы кыайар аналлаахпыт.
26. Куотуһартан куотума, күрэстэһэртэн күрэнимэ.
27. Тоҕус холбооһуннаах Хотой Айыыҥ холбостун.
28. Күһүҥҥү силлиэ сааскы силлиэни этэр.
29. Таһырдьа күрдьүк үллэр, иһирдьэ уот кытарар.
30. Тоҥтон толлума, ириэнэхтэн иҥнимэ.
31. Өрөгөй талааныҥ үрдээтин.
Алтынньы ыйга сөп түбэһэр бэйэни сананыыны кытта сибээстээх тылларынан *түп, тонук, дьоһун* диэн тыллар буолаллар. Түп диэн бэйэтигэр төһө эмэ эрэбиллээх киһи. Ити эрэбилэ киниэхэ дуоһуйууну биэрэр. Түп – бүөм олох, сынньалаҥ. Түбэ суох киһи – холкутук олорбот киһи. Түп – олоххо төрүттээх буолуу. Тонук диэн бэйэни туохха эмэ туһалаах дии санааһын. Тонук – тугу эмэ талан ылбыттан орпута. Тонуктаах – тонуктаах эрдэхпинэ суох буол – үчүгэй настарайыанньылаах кэммэр баран хаал. Тонук – биһиги саныырбытынан: киһи уларыйбат үтүө өттө. Дьоһун диэн бэйэни улаханнык сананыы. Тыйыс дойдуга олорор дьоҕурбут. Киэн суола бэйэни билиниини көрдөрөр. Бэйэни билинииттэн бэйэ тутулуга суох буолуута үөскүүр. Бастакы өйдөбүл тонук диэн. Тонук бэйэни билинии баарын бэлиэтиир. Иккис өйдөбүл түп диэн. Түп тонук туруктаах өттүн түмэр. Киэҥ түпкэ олоҕуран баар.
*Төтөл, хабысха, хабаан* сөп түбэһиини бэлиэтииллэр. Алтынньыга төтөл суола диэн баар буолар. Төтөл – бэйэни туттунуу. Салгын кукка бэйэни туттунуу төһө баара. Хабысха – бэйэни туттуу төрдө. Ийэ кукка бэйэни тутта сылдьара. *Холоон* – бэйэни туттуу көстүүтэ. Буор кукка бэйэни тутуу төһө баара.
Төтөл диэн быһа холоон сөп түбэһэри көрдөрөр. Ити сөп түбэһэрин төтөллөөх диибит. Төтөл диэни туора барымыы диэххэ сөп. Төтөл диэн туораамыы. Биһиги улахан эбэтэр кыра хамсааһыннары оҥорбуппут биллэр. Төтөлбүтүн нэһииччэ харыстаабыппыт. Саха төтөлө ордук Эллэй Боотур туһунан кэпсээннэргэ олоҕурар.
Алтынньы ыйга сөп түбэһэр бэйэни сананыыны кытта сибээстээх тылларынан *түп, тонук, дьоһун* диэн тыллар буолаллар. Түп диэн бэйэтигэр төһө эмэ эрэбиллээх киһи. Ити эрэбилэ киниэхэ дуоһуйууну биэрэр. Түп – бүөм олох, сынньалаҥ. Түбэ суох киһи – холкутук олорбот киһи. Түп – олоххо төрүттээх буолуу. Тонук диэн бэйэни туохха эмэ туһалаах дии санааһын. Тонук – тугу эмэ талан ылбыттан орпута. Тонуктаах – тонуктаах эрдэхпинэ суох буол – үчүгэй настарайыанньылаах кэммэр баран хаал. Тонук – биһиги саныырбытынан: киһи уларыйбат үтүө өттө. Дьоһун диэн бэйэни улаханнык сананыы. Тыйыс дойдуга олорор дьоҕурбут. Киэн суола бэйэни билиниини көрдөрөр. Бэйэни билинииттэн бэйэ тутулуга суох буолуута үөскүүр. Бастакы өйдөбүл тонук диэн. Тонук бэйэни билинии баарын бэлиэтиир. Иккис өйдөбүл түп диэн. Түп тонук туруктаах өттүн түмэр. Киэҥ түпкэ олоҕуран баар.
*Төтөл, хабысха, хабаан* сөп түбэһиини бэлиэтииллэр. Алтынньыга төтөл суола диэн баар буолар. Төтөл – бэйэни туттунуу. Салгын кукка бэйэни туттунуу төһө баара. Хабысха – бэйэни туттуу төрдө. Ийэ кукка бэйэни тутта сылдьара. *Холоон* – бэйэни туттуу көстүүтэ. Буор кукка бэйэни тутуу төһө баара.
Төтөл диэн быһа холоон сөп түбэһэри көрдөрөр. Ити сөп түбэһэрин төтөллөөх диибит. Төтөл диэни туора барымыы диэххэ сөп. Төтөл диэн туораамыы. Биһиги улахан эбэтэр кыра хамсааһыннары оҥорбуппут биллэр. Төтөлбүтүн нэһииччэ харыстаабыппыт. Саха төтөлө ордук Эллэй Боотур туһунан кэпсээннэргэ олоҕурар.
Хабысха диэн сөп түбэһии баарын бэлиэтиир. Атыннык эттэххэ хабар төһө эрэ баарын көрдөрөр. Холобур, дьон тус-туспа бэлитиичэскэй туһаайыылаах буолуохтара. Ол гынан баран кинилэри холбуур хабысха баар. Хабыска диэн тохтооһун, бытаарыы.
_*Алтынньы ыйыгар төрөөбүт киһи төрүт майгылара:*_
1) күдэхтээх – эмискэ киирэр күүстээх,
2) көмүскэс – бииргэ сылдьар дьонун харыстыыр,
3) дьулурҕа – дьулуһан туран үлэлиир,
4) хоодуот – ыарахантан куттаммат,
5) быһаарыылаах – мунаара сылдьыбат,
6) хаамнаах – сиэри-майгыны тутуһар,
7) сытыы – суолу-ииһи түргэнник булар,
8) чулуу – үрдүк ситиһиини ылар дьоҕурдаах,
9) уруйдаах – оҥорорун булгуччу оҥорор,
10) дьөхсүн – бэйэтигэр эрэнэр,
11) хоһуун – мэлдьи ыарахан, быһаарыылаах дьыалаҕа сылдьар,
12) хололоох – үлэни төһө буолуон сыаналыыр дьоҕурдаах.
Онон, алтынньыга төрөөбүт киһи – күүстээх санааҕа тирэнэр.
– Бэрээдэги сөбүлүүр.
– Ханна бары бэрээдэк баар буоларыгар наадыйар.
– Бэрээдэги тупсарыы өттүгэр көхтөөх.
– Юрист, сокуонньут, бэлиисийэ, суут үлэһитэ, байыаннай буолуоҕун сөп.
– Салайар үлэҕэ сылдьыаҕын син.
Алтынньы ыйга боотур, хапсаҕай, ил эйгэлэр сөп түбэһэллэр.
Боотур төрдүнэн Уордаах Дьөһөҕөй буолар. Онтон Орто Дойдуга Эллэй Боотур буолар. Киниттэн сирдээҕи боотурдар үөскүүллэр.
Ити кэмҥэ оҕолору Байанай ойууругар таһаарыллыахтаах. Бултуур тэриллэри, хойгуолары, эмэгэттэри көрдөрүллүөхтээх. Ол кэннэ боотур хамсаныыларын уонна үҥкүүтүн толоруохтаахтар. Хапсаҕай Боотур диэн тылы кытта сибээстээх. Онон бастакы хапсаҕайдьыт Эллэй Боотур буолар. Киниттэн саҕалаан тарҕанар Ил диэн государственнай тутул. Ил төрдө Хотой Айыыга иҥэ сылдьар. Хотой Айыы дьоҕурун орто дойду киһитигэр Эллэй Боотурга биэрбит. Эллэй Боотур Ил тэрийээччи буолар.
Алтынньы ыйга Хотой Айыыны олордуу, Сүргэни көтөҕүү, Саха дьонун барытын аһынан этинии, Аартык иччитин аһатыы, Өдүкэккэ (буор иччитигэр) киирии, Ыт иччитин күнэ, Туостар туомнара, 9 саас – болҕомтоҕо киллэрии, Өрөс-чөрөс саас – 21 саас, Кылабыыһаҕа кэрэх маһы туруоруу, Дьаһалта, сокуонньут алгыһа, Норкуотугу утарыы, Сылы атахтаһыннарыы, Сүүһү тобукка тиэрдии хамсааһына, Балык буолан оонньооһун, Андаҕар биэрии, Боотур туома уо.д.а. туомнар ыытыллыахтарын сөп.
Хомпоруун Хотой!
Уруй! Уруй! Уруй!
Үрдүкү халлааҥҥа олохтоох,
Үүт таас олбохтоох,
Үкээр куйаас тыыннаах,
Үүс-киис тириитэ өллүргэлээх бэргэһэлээх,
Уҥа илиитигэр хотойдоох,
Хаҥас илиитигэр сэргэ тайахтаах,
Үүт-аас бэйэкэлээх,
Үрүҥ ат күлүктээх
Үрүҥ Айыы Тойон
Маанылаах уола
Хааны хаппыт сойуо тумус,
Сылааһы сыспыт сытыы тыҥырах,
Далла былас ала кынат,
Чаҥырҕас таас таҥалай,
Чуучугуруур туус тумус
Далааннаах өйдөөх,
Дархан олохтоох,
Эҥсиилээх саҥалаах,
Өрөгөй талааннаах,
Түмсүүнү төрүттээччи,
Тэрээһини ситэрээччи,
Санныгар саргылаах,
Түөһүгэр төлкөлөөх,
Тоҕус холбооһуннаах,
Хорсун сүрэхтээх,
Сүҥ Хаан,
Сүҥкэн Эрэли,
Бүрүө харах,
Бүтэй мүлгүн,
Атара кутурук,
Аан Тайбыыр,
Түрбүү Кынат,
Ала Мондоҕой,
Алтан Сабарай,
Күн Эрили,
Дьаҕыл Түөс,
Хомпоруун Хотой
Бэттэх көрөн мичик гын!
Күүстээх санааны биэрээччи,
Хоhуун санааны холбооччу
Үрүҥ тыын буолан
Үллэр өрөһөбөр түмүлүн,
Этим-санаам эрчимнэннин,
Өйүм-санаам өркөннөннүн,
Төлкөнү төрүттүүр
Дьүккүөрүм төлөрүйбэтин,
Олох оҥостор
Мөккүөрүм мөлтөөбөтүн,
Мүлчүрүйбэт-мөлтөөбөт
Көхтөнүүм,
Умуллубат-уостубат
Уохтаныым,
Түмүллэр күүстэниим,
Эбиллэр сэниэлэниим.
Аан дойду аартыктаах,
Күн сирэ көҥдөй,
Алгыс тардыстаҕым буоллун,
Көҥүл көрдөстөҕүм буоллун,
Дыгын оҕото
Буолуум.
Дом!
Афанасьев Л.А.-Тэрис суруйууларыттан таҥан оҥордо: Дьокуускай куоратын «Айыы итэҕэлэ» итэҕэл тэрилтэтин иһинэн үлэлиир сэһэн Бүөтүр Кэрээкин-Таҥ Бүө.
|
|
Category: Айыы үөрэҕэ |
Views: 33 |
Added by: uhhan1
|
|
|
| Сонуннар күннэринэн |
| « Алтынньы 2026 » |
| Бн |
Оп |
Сэ |
Чп |
Бт |
Сб |
Бс |
| | | | 1 | 2 | 3 | 4 | | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | |
| Ааҕыылар |
Баар бары (online): 1 Ыалдьыттар (гостей): 1 Кыттааччылар (пользователей): 0 |
|
