| News topics |
|
Политика.Митинги. Пикеты. Партии [902]
|
|
Мысли. Думы.Мнения, обсуждения, реплика, предложения [263]
|
|
Суд-закон.МВД.Криминал [1283]
|
|
Право, закон [323]
|
|
Экономика и СЭР [840]
|
|
Власть Правительство Ил Тумэн [1208]
|
|
Мэрия, районы, муниципалитеты [400]
|
|
Мега пректы, планы , схемы ,программы. ВОСТО [215]
|
|
Сельское хозяйство,Продовольствие. Охота и рыбалка [559]
|
|
Энергетика, связь, строительство.транспорт, дороги [156]
|
|
Коррупция [863]
|
|
Банк Деньги Кредиты Ипотека Бизнес и торговля. Предпринимательство [294]
|
|
Социалка, пенсия, жилье [277]
|
|
ЖКХ, строительство [133]
|
|
Образование и наука. Школа. Детсад [216]
|
|
Люди. Человек. Народ. Общество [227]
|
|
АЛРОСА, Алмаз. Золото. Драгмет. [672]
|
|
Алмазы Анабара [161]
http://alanab.ykt.ru//
|
|
Земля. Недра [240]
|
|
Экология. Природа. Стихия.Огонь.Вода [381]
|
|
СМИ, Сайты, Форумы. Газеты ТВ [160]
|
|
Промышленность [43]
|
|
Нефтегаз [285]
|
|
Нац. вопрос [285]
|
|
Соцпроф, Совет МО, Общ. организации [65]
|
|
Дьикти. О невероятном [183]
|
|
Выборы [661]
|
|
Айыы үөрэҕэ [134]
|
|
Хоһооннор [5]
|
|
Ырыа-тойук [23]
|
|
Ыһыах, олоҥхо [109]
|
|
Култуура, итэҕэл, искусство [372]
|
|
История, философия [249]
|
|
Тюрки [76]
|
|
Саха [167]
|
|
литература [45]
|
|
здоровье [469]
|
|
Юмор, сатира, критика [14]
|
|
Реклама [7]
|
|
Спорт [123]
|
|
В мире [86]
|
|
Слухи [25]
|
|
Эрнст Березкин [88]
|
|
Моё дело [109]
|
|
Геннадий Федоров [11]
|
|
BingHan [4]
|
|
|
Main » 2026 » Олунньу » 9 » ХОРО АЙАНА Хоро-тайаан (Хори-дайн, Хоридой) уонна Тоҥус-мончууралар
ХОРО АЙАНА Хоро-тайаан (Хори-дайн, Хоридой) уонна Тоҥус-мончууралар | 11:35 |
ХОРО АЙАНА
Хоро-тайаан (Хори-дайн, Хоридой) уонна Тоҥус-мончууралар
Тумус Мэхээлэ
Тоҥустар тустарынан маннык үһүйээн баар.
1974 сыллаахха Тохсунньу ый бүтүүтүгэр кыһыҥҥы уһун өрөбүлбэр дьиэбэр бараары, Иркутскай куорат пуордугар киирдим. Ньурбаҕа көтөр билиэттээхпин. Онтум Ньурбаҕа тымныы тумана буолан хаайтарыы буолла.
Икки хоннубут. Онно төттөрү-таары тэйбэҥнии сылдьан Үөһээ Бүлүүгэ күтүөт буолан олорор Тыа хаһаайыстыбатын салалтатыгар суоппардыыр сахалыы билбэт тоҥус уолун көрүстүм.
- Дорообо.
- Дорообо. Хантан иһэҕиний?
- Дьиэбэр Красноярскай кыраай Өкүндүтүгэр бара сырыттым. Онтон кэлэн иһэбин. Хаайтара сылдьабын.
- Мин эмиэ, Үөһээ Бүлүүгэ бара сатыы сылдьабын.
Оннук нууччалыы-сахалыы балкыһан ону-маны кэпсэттибит. Киһим Эбэҥкибин. Сахалыы саҥа билэн эрэбин. Эбэҥкилии билэбин, эҥин диир.
Онно-манна баран хаамыталыы түһэн баран кэлбитим киһим таһыгар биир киһи олорбут. Тугу эрэ кэпсэтэ-кэпсэтэ күлсүү-салсыы буолаллар.
Чугаһаан истибитим атын омук тылынан кэпсэтэ олороллор. Үөрбүттэрэ сүрдээх. Мин мэһэйдээбэккэ истэн турдум. Эбэҥкилэр эбит. Эбэҥкилии кэпсэтэллэрин сэрэйдим. Ахтыспыттара бэрдин иһин, миэстэбиттэн туруорбатым, баран табахтаан эҥин кэллим. Уһуннук сырыттым.
Кэлбитим. Дьонум хамсаабатахтар. Кэпсэтии бөҕө.
Хайдах хаама сылдьыахпыный? Тиийэн, бу, мин миэстэбэр олорбуккун, диэтим. Онно хап-сабар туран биэрдэ. Баран таһаҕаһын аҕалла. Ол үрдүгэр олорон кэбистэ. Билистибит. Киммин эрэ диэтэ. Кытайдыҥы араспаанньаны ааттаата. Хайа эрэ наука кандидатабын, диэтэ. Аатын саныы сатыыбын да умнан кэбиспиппин.
Хаайтара сытар дьон тугу гыныахпытый? Ыаһахтаһан кэпсэтии бөҕө буоллубут. Онно бүтүн олохпор билбэтэх, түһээн да баттаппатах тоҥустар тустарынан кэпсээни истибитим. Киһибит сахалыы ыт да диэни билбэт. Нууччалыы кэпсэттибит.
“Амуртан төрүттээхпин. Владивостокка олоробун үлэлиибин. Доктор диссертациятын суруйа сылдьабын. Онно матырыйаал хомуйабын. Икки-хас сылынан көмүскүөхтээппин.”
- Хантан иһэҕиний?
- Сибиири барытын эргийэн иһэбин. Тоҥустар былыргы үһүйээннэрин суолун батыһабын. Билигин Саха сиригэр барабын, диэн буолла.
- Бу Өкүндү эбэҥкитин көрсөн үөрдүм. Кэпсэтэ олоробут.
- Хайа, ол, өйдөһөҕүт дуо?
Дьоннорум эбэҥкилии кэпсэтэн сардырҕатыһан бардылар. Хардырҕаччы кэпсэтэллэр. Мунаарыы ханан да көстүбэт. Өйдөһүү кытаанаҕа эбит.
- Мин Амуртан сылдьабын. Бу киһи Бүлүү баһыттан сылдьар. Бэйэбит тылбытынан маньчжурдуу кэпсэтэбит, тылбытыгар туох да ураты суох.
- Эһиги Маньчжурияҕа Саха сириттэн хаһан эрэ бардаххыт, диэтим.
Киһим өһүргэннэ. Сырайа “мордьос” гына түстэ.
Оннук буолбатах. Маннааҕы эбэҥкилэр Манчжурияттан манна кэлбиттэрэ. Дьэ уонна кэпсээтэ. Онто маннык:
Туох эрэ диэн былыргы үһүйээннээх этэ. Олоҥхо дуу, тойук дуу курдук хоһоонунан суруллубут. “Хоридайн” диэн ааттыыр этэ. Манна барыта сурулла сылдьар. Ону үөрэтэбин.
“Хоридайн”, “Хорайн” диэн хоро-таба орто үйэлэргэ Хоро таҥара ыйааҕынан тайаан сытар ыырын уларыппыт. Соҕурууттан хоту кэлбит. Хоро-таба тайаан сытар сирин уларытыыта Хоро-тайаан, “Хоридайн” диэн ааттанар.
Хоро-таба диэн биллэр. Тайаан - диэн ареал миграции диэн. Оттон “Хорайн” диэн сахалыыта “Хоро айан” диэн буолар. Хоро таба тайаан сытар сирин уларытарыгар айаннаан уларытар. Ол хоро-таба айана диэн буолбакка туох буолуой.
Кыыл тайаан сытар сирдээх буолар. Таба тайаана туспа. Тайах тайаан сылдьар сирэ туспа. Киис киэнэ эмиэ оннук. Куобах тайаана олох ураты. Барыта тус-туспа. Ол өйдөнөр.
Кыыл ол тайаанын иһигэр төттөрү-таары мэйдэнэ сылдьар ыырдаах. Ону сахалыы Мэйиидэ диэн ааттанар. Мэй уонна идэ диэн икки тыл сылдьар.
Холобур. Таба саас аллара үрэх төрдүгэр түһэр. Күһүн үөһэ тахсар.
Хоро-таба тайаанын уларытыыта орто үйэлэргэ буолбут. Онно хоро-таба айана “Хоро-айан” диэн 15-16-с үйэ саҕаланыытыгар. Бастаан илин Мончуураттан хоҥнубут.
Хоро-таба баһылыга атыыр таба буолбат. Үөрү хоро-таба диэн тыһы таба сирдиир. Оннук хоро-таба биир эмэ буолар түбэҕэ. Таба бары ол табаны батыһар. Маныы сылдьар. Ол иһин хоро-таба диэн ааттанар.
|
|
Category: История, философия |
Views: 36 |
Added by: uhhan1
|
|
|
| Сонуннар күннэринэн |
| « Олунньу 2026 » |
| Бн |
Оп |
Сэ |
Чп |
Бт |
Сб |
Бс |
| | | | | | | 1 | | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | |
| Ааҕыылар |
Баар бары (online): 35 Ыалдьыттар (гостей): 35 Кыттааччылар (пользователей): 0 |
|
