| News topics |
|
Политика.Митинги. Пикеты. Партии [903]
|
|
Мысли. Думы.Мнения, обсуждения, реплика, предложения [263]
|
|
Суд-закон.МВД.Криминал [1283]
|
|
Право, закон [323]
|
|
Экономика и СЭР [840]
|
|
Власть Правительство Ил Тумэн [1208]
|
|
Мэрия, районы, муниципалитеты [400]
|
|
Мега пректы, планы , схемы ,программы. ВОСТО [215]
|
|
Сельское хозяйство,Продовольствие. Охота и рыбалка [559]
|
|
Энергетика, связь, строительство.транспорт, дороги [156]
|
|
Коррупция [863]
|
|
Банк Деньги Кредиты Ипотека Бизнес и торговля. Предпринимательство [294]
|
|
Социалка, пенсия, жилье [277]
|
|
ЖКХ, строительство [133]
|
|
Образование и наука. Школа. Детсад [216]
|
|
Люди. Человек. Народ. Общество [230]
|
|
АЛРОСА, Алмаз. Золото. Драгмет. [672]
|
|
Алмазы Анабара [161]
http://alanab.ykt.ru//
|
|
Земля. Недра [241]
|
|
Экология. Природа. Стихия.Огонь.Вода [381]
|
|
СМИ, Сайты, Форумы. Газеты ТВ [160]
|
|
Промышленность [43]
|
|
Нефтегаз [285]
|
|
Нац. вопрос [285]
|
|
Соцпроф, Совет МО, Общ. организации [65]
|
|
Дьикти. О невероятном [183]
|
|
Выборы [661]
|
|
Айыы үөрэҕэ [137]
|
|
Хоһооннор [5]
|
|
Ырыа-тойук [23]
|
|
Ыһыах, олоҥхо [109]
|
|
Култуура, итэҕэл, искусство [373]
|
|
История, философия [249]
|
|
Тюрки [76]
|
|
Саха [167]
|
|
литература [45]
|
|
здоровье [469]
|
|
Юмор, сатира, критика [14]
|
|
Реклама [7]
|
|
Спорт [123]
|
|
В мире [86]
|
|
Слухи [25]
|
|
Эрнст Березкин [88]
|
|
Моё дело [109]
|
|
Геннадий Федоров [11]
|
|
BingHan [4]
|
|
|
Main » 2026 » Муус устар » 5 » С У О Л Л А Р...
С У О Л Л А Р... | 19:13 |
С У О Л Л А Р...
Хас биирдии киһи сиргэ төрөөн суол хаалларан эрдэҕэ. Онтуҥ араас буоллаҕа: кимиэнэ эрэ омоон, кимиэнэ эрэ киэҥ-куоҥ, уһун уонна ыраахха диэри салҕанан барар. Оҕолоох-уруулаах, сиэннэрдээх уонна үтүө атас-доҕор дьонноох, батыһааччылаах буоллаҕына киһи суола өссө уһуур.
Олимпиецпыт Александр Николаевич Иванов 75 сааһын уруумсах, үтүө санаалаах, киниэхэ махталлаах казахтар быһайын ыҥыран ылан чиэстээн-бочуоттаан үрдүк таһымҥа бэлиэтээбиттэрэ. Умнубаттар эбит, ол ыраах сылларга эдэркээн Саша Иванов кинилэргэ үөрэнэ тиийбитин, ССРС араас таһымнаах, күрэхтэһиилэригэр, олимпиецкай оонньууларга тиийэ, Казахстан үрдүк аатын көмүскээбитин, ааттарын ааттаппытын. Казахстан билигин үүнэр-сайдар, инники кэскилин оҥостор, кимтэн да тутулуга суох Азия биир улахан государстватыгар кубулуйда. Ити туһунан казахтар биир улахан лиидэрдэрэ Нурсултан Абишевич Назарбаев “Моя жизнь. От зависимости к свободе” диэн мемуарыгар сиһилии суруйар. Ити дойдуга кэлэ-бара сылдьар дьон итини эмиэ толору бигэргэтэллэр. Урут баардарын-суохтарын Кииҥҥэ кута олорбут казахтар барытын бэйэлэрэ бас билэн, дьаһанан олохторо тупсан санаалара кэлбитин, быһыылара-майгылара тупсубутун бэлиэтииллэр. Ол да туоһута буоллаҕа, Александр Николаевиһы бу уһун сылларга умнубакка, бэйэлэригэр национальнай герой оҥосто сылдьыбыттара. Бу кэнниттэн бэйэбит республикабыт, ама, хайаан юбилейы бэлиэтээбэт буолуоҕай?
Республика правительствота уонна спордун министиэристибэтэ өтөр умнуллубат үтүө тэрээһиннэри ыыппытын Александр Николаевич аймах, чугас дьоно, доҕотторо, Чурапчыга бииргэ үөрэммиттэрэ махталынан ахтыахтара. “Мин суолум” (“Моя жизнь”) диэн кини олоҕун сырдатар саҥа тахсыбыт кинигэ сүрэхтэниитигэр үгүс киһи сылдьан астынна, баҕа санаалар, сиэрдээх этиилэр киирдилэр. Онно олорон санаабыппыт, үс олимпиецпыт аныаха диэри “Республика ытык олохтооҕо” аакка тиксэ иликтэр эбит. Итини өйдөтөн этии киирбитин, ама, хайа салалта, норуот өйүө суоҕай?!
Мин быйыл 86 сааспын туолан, тустуу туһугар ыалдьыбытым 70 сыла буолла. Оннук фанаттар республика үрдүнэн хаһыа хааллахпыт буолла? Көҥүл тустуу республикаҕа бастаан саҕаланыытын 1956 сылынан ааҕаллар. Кырдьык, ити сыл Н.Н.Тарскай Уус-Алдан Бороҕонугар Москваттан кэлбит Иван Морозов тренердээх эрчиллиини тэрийбитэ. Биир ыйы быһа кулууп дьиэтигэр дьарыктаммыттара, тэлгэһэҕэ таһааран волейбол оонньоторо, сүүрдэрэ, хамсатара. Сорох уолаттар уруогу быраҕан, оскуолаттан үүрүллэ сыһа-сыһа итини барытын көрбүппүт. Онно бастакы тустууктар Николай Гоголев, Василий Пермяков, Максим Сибиряков, Зосим Иванов, Иван Григорьев, Василий Румянцев, Ким Марков курдуктар эрчиллибиттэрин бу баардыы өйдүүбүн. Бүтэһиккэ Н.Тарскай куораттан кэлэн стадиоммутугар, үчүгэй баҕайы сылаас күҥҥэ, тустууктары икки аҥы хайытан күрэстэһии тэрийбитэ. Николай Николаевич бэйэтэ судьуйалаабыта, дьон сөҕө - махтайа, астына көрбүтэ. Онон Николай Тарскайы уонна Иван Морозовы, көҥүл тустуу саҕаланыытын көрбүт дьоллоохпун. Ити иннинээҕи сылларга Москваҕа Вадим Избеков ССРСка, Василий Румянцев Ленинградка самбоҕа чемпионнаабыттара хаһыакка тахсыбыта. Таджикистантан көҥүл тустууга спорт маастара Борис Аргунов саха тустууктарыгар ситиһиини, үтүөнү баҕарар суруга хаһыакка бэчээттэнэн соһуппута. “Хайа, саха да спорт маастара буолар эбит дуу”-диэн сөҕүү буолбута. Тустууктарбыт ханна баран күрэхтэһэллэр да, тута сырдатан иһэр Кычкин Иван Семенович диэн суруналыыс баар буолбута. Ханна да тиийэн, хас да күн күрэхтэстинэр, Иван Семенович ким туораабытын эбэтэр кими кыайан салгыы баран иһэрин күн ахсын, онтон күрэхтэһии түмүгүн хайаан да хаһыатыгар сырдатара. Оччолорго билиҥҥи курдук сибээс кэлиэ дуо, кини түүннэри утуйбакка араадьыйаны кэтиирэ үһү. Үөрэх тэрилтэлэрэ, ордук университет дьаһалтата , оройуоннар холкуостара, атын да тэрилтэлэрэ бары көҕүлээччи, өйөөччү этилэр. Холобур, университет ректора А.Мординов бэйэтинэн кэлэн студеннара тусталларын кэтээн көрөрө. Н.Тарскай доҕоро, комсомол обкомун бастакы сэкэритээрэ, Е.Кычкин биир өйөөччү, тэрийсээччи этэ. Ити туһунан хаһыакка маннык лоскуй баар: “25-26 февраля 1956 г. именно здесь, где в то время располагался Якутский государственный драматический театр, впервые под руководством 1-го секретаря обкома комсомола Егора Кычкина и председателя ресспорткомитета при Совете Министров ЯАССР Николая Тарского якутяне имели возможность воочию увидеть борцов вольного стиля”. Егор Кычкин 1974 сыллаахха доҕорун Н.Тарскай бирииһин, салайа олорор Томпотугар (Хаандыгаҕа) туруорсан, ыыттарбыта. Онно Р.Дмитриев, П.Пинигин Тбилисигэ бастаабыттарын, Москваҕа А.Иванов В.Юмины кыайбытын кэпсээбитигэр Е.Кычкин сөхпүтүн, үөрбүтүн туһунан Н.Волков ахтыыта баар. Мин Александр Николаевичтан итинник сүдү, муҥар киниттэн үөһээ ыйааһыҥҥа аан дойдуга, олимпийскай оонньууларга бастаабыт В.Юмины хайдах кыайбытын ыйыппыттаахпын. “Оччолорго саҥа тахсан эрэр, уоппута кыра уол этэ”,- диэн сэмэйдик этэн кэбиспитэ, киһим.
Мин Сергей Иванов дохсун тустуутун, Николай Гоголев, Алквиад Иванов, Алексей Ермолаев эҥкилэ суох техникалаах киирсиилэрин элбэхтэ көрбүтүм. Альберт Захаров тустуу профессорынан ааҕыллара, ааҕан-суоттаан кыайааччы. Оттон Петр Попов, Петр Алексеев, Семен Дмитриев туспа суоллаах, дэгиттэр талааннаах бөҕөстөр этэ. Максим Сибиряковы ким да утары көрбөтө, “кыбытыытыгар” киллэрбитэ эрэ баар буолааччы. 1964 сыллааҕы Арассыыйаҕа бастыыр иһин Дьокуускайга буолбут күрэхтэһиигэ уолаттар хайдахтарын көрдөрбүттэрэ, саҕаланыаҕыттан бүтүөр диэри хам хараҕаланан олорон көрбүтүм, ону хатылаабаппын. Элбэх тустуук аатын аҕалыахха сөбө буолуо. Кинилэр кэмнэригэр бастаан 12 мүнүүтэ, онтон 9 мүнүүтэ устата тустар буолбуттара. Күн ахсын ыйааһын тутан муҥу көрөллөрө. Эчэйии , ону кистии сатааһын диэн тугун урукку да, билиҥҥи да тустуук бэйэтэ эрэ билэн эрдэҕэ. Тулууру, дьулууру, ноҕуруусканы тулуйар эрэ киһи тулуйарын, ону уйунуу хайдахтаах ыараханын кинилэр эрэ билэллэр.
Быраабыла хаста эмэтэ уларыйда, билигин 6 мүнүүтэ устата тусталлар, ыйааһыннарын бастакы эрэ күн мээрэйдииллэр. Ыйааһыны чэпчэкитик түһэрэр ньыма тупсубут дииллэр. Билигин ол урукку уолаттар бааллара буоллар диибин, кырдьаҕас фанат.
Кэнники көлүөнэттэн, үс олимпиец тустууларын илэ көрбөтөх хомолтолоохпун, наар атын сиргэ тусталлара. Киинэҕэ да уһуллубуттара олох сэдэх, ону да көрдөххө киһи астынар, аатырыахтарын аатырбыттар эбит диигин. Хата үчүгэй суруйуулар, кинигэлэр тахсаннар эрэ элбэҕи билэҕин. Биир оннук кинигэнэн сабыс саҥа, субу буруолуу сылдьар “Мин суолум” саҥа кинигэ буолуоҕа. Ол да иһин, кинигэ сүрэхтэниитигэр үгүс үтүө тыллар, үтүө баҕарыылар этилиннилэр. Итиннэ киирбит биир этии санаабыттан арахпат, ону холбоон уонна онон сибээстээн кырдьаҕас фанат эбии этиилээхпин:
1. Олимпиецтарга сайын, Үс Хатыҥ ыһыаҕар, саха дьоно бары мустубут үөрүүлээх күнүгэр Республика, Спорт салалтата Павел Пинигиҥҥэ, Александр Ивановка 75 саастарынан, уонна Монреальга 50 сыллааҕы үрдүк ситиһиилэринэн сибээстээн “СӨ Ытык олохтооҕо” ааты иҥэрэллэригэр.
2. ССРС, Тбилиси, Европа, Аан дойду күрэхтэһиилэригэр тустууктарбыт араас кэмҥэ киинэҕэ уһуллубуттарын буларга уонна олору кэнэҕэс көлүөнэ туһугар үйэтитэргэ.
Бурцев Иван Семенович, Үлэ бэтэрээнэ, “Сунтаар улууһун Ытык олохтооҕо”, 70 сыл ыстаастаах тустуу кырдьаҕас ыалдьааччыта. 17.03.2026 с.
|
|
Category: Люди. Человек. Народ. Общество |
Views: 24 |
Added by: uhhan1
|
|
|
| Сонуннар күннэринэн |
| « Муус устар 2026 » |
| Бн |
Оп |
Сэ |
Чп |
Бт |
Сб |
Бс |
| | | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | | 27 | 28 | 29 | 30 | |
| Ааҕыылар |
Баар бары (online): 7 Ыалдьыттар (гостей): 7 Кыттааччылар (пользователей): 0 |
|
