КЭРЭХСЭЛЛЭЭХ КИНИГЭ СҮРЭХТЭНИИТЭ - 10 Апреля 2026

КЭРЭХСЭЛЛЭЭХ КИНИГЭ СҮРЭХТЭНИИТЭ

Национальнай бибилиотека историческай саалата. Библиотека сахалар мустар баар-суох храммыт буолар. Библиотека салалтата, идэлээх үлэһиттэрэ үгүс бэлиэ тэрээһиннэри быыстала суох ыыталлара бар дьон махталын ылыан ылар. Бу да сырыыга эмиэ оннук буолла. Биллиилээх юрист М.М.Яковлев “Силиэстийэ уонна бэлиитикэ эридьиэстэрэ” диэн сонун кинигэтэ дьон дьүүлүгэр таҕыста.
Кинигэ туһунан урут суруйан турабын. Ону хатылаабакка кинигэни дьон хайдах ылыммытыгар тохтуом. Биһигиттэн биир бэлиэ “ыарыы” олохсуйбута куруутун арахпат. Кинигэни ситэ аахпакка эбэтэр олох да тутан көрбөккө сылдьан санааны этэ сатааһын баар. Бу да сырыыга эмиэ оннук түгэннэр баһыйдылар диэххэ наада. Ол түмүгэр кинигэни ырытар оннугар атыҥҥа аралдьыйыы, сороҕор итиннэ сыһыана суоҕу уһуннук, салгымтыалаахтык “сырдата” сатааһын истээччини сылатта, кэнникинэн бэйэ-бэйэни кытта сэлэһии хойдон барда. Дьиҥинэн, кинигэни сирийэн аахтахха киһи билбэтэҕэ, сонуна үгүс, ол иһин аахпыт өттө итинтэн сөхпүтүн баарынан биллэрэ сатаата.

М.Яковлев Дойду Генпрокуроругар тиийэ үүммүт Ю.Скуратовы кытта биир курска үөрэммитэ кинигэҕэ баар. Читаттан төрүттээх Юра Скуратов кыһыл дипломнаах институту бүтэрбитин туһунан истиҥник ахтыллар. Бу Арассыыйа историятыгар биир бэлиэ суолу-ииһи хаалларбыт, сокуону тутуһа сатаабыт киһи хоруупсуйаны утары күүрээннээх үлэ ыыта сатаабытын тохтоппуттара биллэр. Кини Березовскайы уонна кириэмил киэркэтиитигэр үбү сиэн, кыраныысса таһыгар күрэтэн омук сиригэр хаайылла сылдьыбыт биһиги Бородиммыт тустарынан бэртээхэй кинигэтигэр суруйан турар. Онно барыта суруллар: Бородин Путины үлэҕэ ылыыта, Березовскай ойоҕун төрөөбүт күнүгэр Путин букет тутуурдаах кэлиитэ, араас хоро таһыы туһунан. Скуратовы араас угаайыга киллэрэ сатааһын табыллан, Б.Н.Ельцин өр баҕайы көмүскэһэ сатаабытын үрдүнэн, Федерация Сэбиэтинэн үлэтиттэн ууратар Уураах таһаарбыттар, кини оннугар Ю. Чайканы олоппуттар. М.Яковлев кинигэтигэр табаарыһын Ю.Скуратов кинигэтин тыына баар, ол иһин маны аҕынным. Уонна кинилэр курстарын бүтэрбиттэртэн үгүс киһи салайар үлэҕэ ылыллан барбыттар, холобур, ити Ю.Скуратов курдук. М.Яковлев Москваҕа ГУМ дьыалатын силиэстийэлииргэ ыҥырыллыытыгар, ол дьонтон “Саха сиригэр эрэллээх киһи баар, кинини кытыннарыахха” диэбэтэхтэрэ буолуо дуо, прокуратура кистэлэҥ мунньаҕар? Кинигэни ырытыыга ити түгэни саныахха баара хаалла.

Украинаҕа сэриигэ Саха норуотун көмүскээн У.А.Винокуровалыын С.К.Шойгу аатыгар суруктара кинигэ 335-338 сирэйдэригэр баар. Бу хорсун сурук ахтыллыахтаах этэ, күүтэ сатаабытым. Бэйэм ити туһунан элбэхтэ суруйбут, икки кинигэни таһаарбыт буоламмын хатылана сорумматаҕым. Кинигэни ырытыыга элбэх ийэ-эбэ кэлбит этэ да, биир тылы быктарбатылар. Ол олордохпутуна, сити кэмҥэ Украинаҕа оҕолорбут, ким илиитэ, ким атаҕа, ким төбөтө туспа баран сыталлара буолуо эбээт. Биир эмэ ийэ “Арассыыйа үрдүкү салалтатыттан, сокуон хараҕын кэспэккэ эрэ, оҕолору ылары аччатыахха диэн көрдөһөн көрүөҕүҥ” диэбэтэ. Сокуону кэспэккэ эрэ! Итиннэ сокуону кэһии, криминал суоҕун ырытыыга кэлбит элбэх юристар бигэргэтиэх этилэр. Уопсайынан үгүс истиҥ тыл, кинигэ ааптарыгар үтүөнү баҕарыы этилиннэ эрээри барыта 5 мүнүүтэллэх регламены таһынан буолла. Ол иһин сорох сүрүн, таарыллыахтаах түгэннэр тумнуллан хааллылар. Биирдэ мустан баран саамай наадалааҕы, билиҥҥи кэмҥэ тирээн турар үгүс проблеманы умнумуох баара. Кинигэ олох уустугун быһаарарга ыҥырар курдук эбээт.
Түмүкпэр кинигэни булан ааҕарга өссө төгүл ыҥырабын.

Иван БУРЦЕВ. 10.04.2026 с.