Бу сир талбата (меню)
Сонуннар (новости)
Политика.Митинги. Пикеты. Партии [876]
Мысли. Думы.Мнения, обсуждения, реплика, предложения [215]
Суд-закон.МВД.Криминал [1199]
Право, закон [275]
Экономика и СЭР [797]
Власть Правительство Ил Тумэн [1113]
Мэрия, районы, муниципалитеты [373]
Мега пректы, планы , схемы ,программы. ВОСТО [184]
Сельское хозяйство,Продовольствие. Охота и рыбалка [506]
Энергетика, связь, строительство.транспорт, дороги [130]
Коррупция [833]
Банк Деньги Кредиты Ипотека Бизнес и торговля. Предпринимательство [261]
Социалка, пенсия, жилье [264]
ЖКХ, строительство [129]
Образование и наука. Школа. Детсад [208]
Люди. Человек. Народ. Общество [177]
АЛРОСА, Алмаз. Золото. Драгмет. [649]
Алмазы Анабара [161]
http://alanab.ykt.ru//
Земля. Недра [231]
Экология. Природа. Стихия.Огонь.Вода [345]
СМИ, Сайты, Форумы. Газеты ТВ [131]
Промышленность [43]
Нефтегаз [265]
Нац. вопрос [277]
Соцпроф, Совет МО, Общ. организации [65]
Дьикти. О невероятном [174]
Выборы [640]
Айыы үөрэҕэ [64]
Хоһооннор [5]
Ырыа-тойук [18]
Ыһыах, олоҥхо [89]
Култуура, итэҕэл, искусство [349]
История, философия [203]
Тюрки [76]
Саха [133]
литература [34]
здоровье [428]
Юмор, сатира, критика [11]
Реклама [7]
Спорт [121]
В мире [86]
Слухи [25]
Эрнст Березкин [88]
Моё дело [109]
Геннадий Федоров [11]
BingHan [4]
Сүрүн сирэй (На Главную) » Айыы үөрэҕэ
Тэрис.
Итэҕэл тиллиитэ.

2014 сылга мин “Ойуун түүлун” салгаан “Ойуун тиллиитэ” диэн саҥа бэйээмэни оҥордум. Манна “Ойуун түүлүгэр” турбут сорук уларыйбата. Өссө кини этиитэ чахчы туолаарыы кэлэн иһэр. Ол гынан баран уларыйыы баар. Саха норуота үөрэҕи ылла. Онон кэлии дьоҥҥо оччо баһыйтарбат буолла.

Аны кэлэн иһэр ыарахаммыт икки буолла:

-Саха сирин килиимэтэ ыараханын уонна ыраах сытарын иһин сиртэн хостонор баайын кыайан ырыта иликтэр. Билигин соҕуруу өрүккэ сиртэн хостонор баайы үксүн бүтэрдилэр. Саха сиригэр дьиҥнээх киирэр кэмнэрэ кэллэ.
-Аны ити кэмҥэ сылыйыы кэлэн иһэрэ билиннэ. Ол гынан баран манна сүүһүнэн сыл наада буолуо.

Саха норуота аны элбэх но ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 74 көрүүлээх | Дата: 2020-09-13 | Комментарии (0)

Туора муостаахтар иччилэрэ Ынахсыт Хотун

Сахабыт сиригэр улахан тунах ыһыахтар кэлээри турар кэмнэригэр, от ыйыгар, окко киириэх иннинэ, ынах сүөһүгэ анаан сиэр-туом бөҕө оҥоһуллар эбит өбүгэ саҕана. Туора муостаах иччитин – Ынахсыты ыҥыран, ынаҕы киэргэтэн, дьолу тосхойон суоратынан ыһыллар буолар эбит.
Билиҥҥи туругунан ылан көрөр буоллахха, Ынахсыкка аннаан оҥоһуллар туомнары сөргүтүүнэн “Кут-Сүр” уопсустуба дьаныардаахтык дьарыктана сылдьар.
Кинилэр үлэлэрин ырытан көрөр эбит буоллахха, элбэх архыып матырыйаалларыгар олоҕуран былыргы үгэһи тилиннэрэ сатыыллара көстөр. Ол курдук, А.Е. Кулаковскай икки Э.К. Пекарскай суруйууларыгар олоҕуран Ынахсыт эрэ буолбакка, кини эдьиийэ – Иһэгэй Иэйэхсит эмиэ ынахха-сүөһүгэ үтүө сабыдыаллааҕын ыйбыттар. Иэйэхсиппит буоллаҕына быйылгы дьыл иччитин – Аан Ийэ-дойду иччитин, Аан Дархан, Аан Алахчын, Ала Мылахсын Хотуну кытта ыкса сибээстээҕэ биллэр. ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 62 көрүүлээх | Дата: 2020-09-13 | Комментарии (0)

Балаҕан  ыйа – идэлээх  олох
                                            
Ыйытыы:  Алгыһы  ааҕыыга  уон  тарбаҕы, ытыһы  көрөрбүт ити тугуй ?
... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 95 көрүүлээх | Дата: 2020-09-11 | Комментарии (0)

Айыы итэҕэлэ түстэммит төрдө

Айыы итэҕэлин бүгүҥҥүтүн өйдүүр туһугар отучча сыл кэриҥэ барбыт үлэ ис сүнньүн билэ уонна таба сыаналыы сатыыр сорук турар. Ити элбэх киһи дьулуура, кинилэр тэрээһиннэрэ, түмсүүлэрэ буоларын билиэх-көрүөх тустаахпыт. Ону бэрт кылгастык билиһиннэрдэххэ маннык:

1989 сыллаахха ахсынньыга саха култууратын, үгэһин, итэҕэлин үөрэтэр Кут-Сүр кыһа тэриллибитэ. Бу төрдүгэр Л.А. Афанасьев-Тэрис, И.Н. Николаев–Уххан турбуттара. Кинилэр «Эдэр коммунист», «Сахаада» хаһыат иһинэн күүстээх үлэни саҕалаабыттара.

1990 сыллаахха алтынньы 12-13 күннэригэр Култуура научнай-методическай киинигэр фольклор күннэрэ ыытыллар. Тэрис итиннэ Күт-Сүр өттүттэн итэҕэл сиэрин-туомун ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 67 көрүүлээх | Дата: 2020-09-09 | Комментарии (0)

 Таҥ Бүө: Быһаарыы:
Бу дьиэттэн көһөр буоллаххына, уот иччитэ эйигин кытта барсар.
Ону саҥа дьиэҕэ илдьэ барарга маннык гыныллар (ордук кыбартыыраны уларытыыга):

Бастаан айыыларга хайыһыллар.

Илин диэки таҥаралар олороллор. Ол иһин илин диэки хайыһыллар. Атын өрүт диэки хайыстахха да илин диэки хайыспы ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 141 көрүүлээх | Дата: 2020-09-02 | Комментарии (0)

Тэрис суруйууларыттан.
Кээрэккэн уонна Эргис ини-бии эбиттэр. Кинилэр аҕалара Уордаах Дьаарын эбит.

 
Эргис Ойуун араҥаһын уматаллар. Ол дьон бары үчүгэйдик олорботтор. Милиисийэ начаалынньыга кутурар.
Кээрэкээн

Кээрэккэн уонна Эргис ини-бии эбиттэр. Кинилэр аҕалара Уордаах Дьаарын эбит.
Балартан Кээрэкээн өрүс уҥуор тахсан олохсуйбут. Кини өрүһү улахан долгуннаах турдаҕына туораабыт. Сылгы үөрүн иннилэригэр үүрбүттэр. Ити сылгы үөрэ Таатта сиригэр тоҕус булгунньахтаах күөлгэ тохтообут. Ол күөлү Тохтобул диэн тохтообуттар. Бу олорон Кээрэкээн Таатта боотурдарын салайан Байаҕантайдары кытта сэриилэһэллэр. Ити сэрии бүтэригэр Кээрэк ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 123 көрүүлээх | Дата: 2020-08-31 | Комментарии (0)

Тэрис суруйууларыттан
Аһымал аҕа ууһугар тирэнэн сайдыбыта

Былыр дьон аҕа ууһунан олорор этилэр. Сахалар нэһилиэгинэн олорор буолтарын да кэннэ аҕа ууһунан хайдыһыы баара. Аҕа ууһун тойоно чаччыына дэнэрэ. Онон аҕа ууһа дьаһалтанан-сиринэн-уотунан үллэрии төгүлүн быһыытынан биллэрэ.

Дьиҥэр, аҕа ууһунан олоруу нуучча кэлиэҕиттэн ыһыллан барбыта. Ону аҕа ууһугар тирэнэр тэрээһин уруккуну сөргүтэн өрөбөлүүссүйэ буолуор дылы кэлбитэ. Биһиги аҕа ууһун ааҕарбыгар сүрүн нэһилиэнньэни ахсааҥҥа ылабыт. Ол иһигэр киирбит атын аҕа уустарын эбэтэр атын сиртэн кэлбит быстахтары ол аҕа ууһугар киллэрэбит.

Сорох аҕа уустара ааты биэрбит аҕа ууһуна ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 116 көрүүлээх | Дата: 2020-08-31 | Комментарии (0)

Соҕурууҥҥу ыарыылар
Арыгы

Сахалар арыгыны былыргыттан билэр этилэр. Холобур, бор диэн монголлар кыһыл арыгыны ааттыыллара. Кытай сириттэн ити аатынан кыһыл арыгыны ыыталлара. Онтон буокка чыкыр диэн ааттанара. Хаһан киирбитэ биллибэт. Саамай кэннэки арыгы курдук иһэр малларынан кымыс буолбута. Оччолого сайын ыһыахтары кэрийэ сылдьан кымыс иһэр дьону кымысчыттар дииллэрэ. Ити дьон кымыс иһэн итирэн айдааны оҥрбуттарын тустарынан нуучча суругар киирбитэ баар.

Арыгы үөрэ

Сахаҕ хаһан арыгы үөрэ баар буолбута биллибэт Бэрт былыргы быһыылаах. Манна арыгыһыт киһи сүрүн бэлиэтэ үөр бэлиэтэ буолбут. Кини 52 хайаҕстаах остуол ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 183 көрүүлээх | Дата: 2020-08-24 | Комментарии (0)

Тэрис суруйууларыттан...
Этиттэрии

    Былыргылар этэллэринэн, үөрэҕи этэ аһыллыбыт оҕо эрэ дириҥник ылыан сөп.
    Эллэй үөрэннэҕин бастакы сылыгар дьикти түүлү көрбүтэ. Арай кини иннигэр маҥан таҥастаах, аас бытыктаах оҕонньор баара. Бу оҕонньор таһынааҕы ол-бу маллары көрдөрө-көрдөрө быһааран барбыта. Кини ити курдук сүрдээх элбэҕи кэпсээбитэ. Бу күнтэн Эллэй тугу үөрэтэллэрин эрдэттэн билэр курдук саныыр буолбута.

    Кини бу түбэлтэ кэнниттэн ханна да сырыттын, кинини барытын көрө сылдьар ким эрэ баарын сэрэйэр буолбута. Күөх хонууга олорон, мастары, туой дьиэлэри, былыттаах халлааны өөр-өр көрөрө уонна тугу барытын билэ-көрө сылдьар ким эрэ ха ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 185 көрүүлээх | Дата: 2020-08-17 | Комментарии (0)

Тэрис суруйууларыттан...
2010 с.Тайылҕан

Кулун тутар 18 күнугэр Куоракка тайылҕан. «Кут-сүр», «Арчы дьэтэ», «Көмүлүөк», тыл түмсүүтэ «Ийэ тыл», устудьуоннар түмсүүлэрэ «Одун»  итэҕэлгэ бииргэ үлэлииргэ сөбүлэһии түһэрсэллэр. Тоҕо манна тиийдибит?  Саха итэҕэлин тус-туспа бөлөхтөөн хайытар кистэлэҥ былаан баар. Ити кинилэр былааннара т ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 214 көрүүлээх | Дата: 2020-08-17 | Комментарии (0)

Тэрис суруйууларыттан...
   Биллибэт эйгэ, Таҥара билэр Массыынатыйбыт  толкуй Уһукка тиийэ сатааһын Билии-билимии икки арда--бантаасыйа 3. Былыргы уобарас (архетип)...
 
Уопсайынан иһитиннэрэр-биллэрэр эйгэлэр туох эрэ уратыны була сатыыллар. Ити уопсай дьулуур буолар. Ол иһин ити эйгэлэр сэнсээсийэни батыһаллар. Сэнсээйэлэртэн биирдэрэ: туох эрэ дьиктилээх кэпсээннэр. Холообур, НЛО баарын туһунан дьон кытаанахтык итэҕэйэллэр. Бэчээт уорганнара сотору-сотору НЛО туһунан хайаан да суруйаллар. Онно НЛО баарын дакаастыыр холбурдары булаллар. Ити курдук хаар киһитин туһунан өтөр буола-буола ахталлар. Ити билиҥҥэ диэри  бигэргэтиллэ илигин ураты дьоҕурдаахтарынан быһаара ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 120 көрүүлээх | Дата: 2020-08-16 | Комментарии (0)

Тэрис суруйууларыттан:
Төрүү илигиттэн түҥнэри төлкөлөппүт

    Биһиги үөһэ саха киһитэ бэйэтин кыаҕын кистиир майгылааҕын туһунан эппиппит. Бу майгыны тулуур диэн хаачыстыбаҕа сыһыаран ырыппыппыт. Билигин бэйэ кыаҕын кистээһиҥҥэ өссө атын өрүт баарын бэлиэтиэхпит. Бу уратыны Өксөкүлээх Өлөксөй “Төрүү илигиттэн түҥнэри төлкөлөппүт” диэн айымньытыгар чорботон киллэрэн турар. Аймньы эр киһи уонна дьахтар таптаһар түгэннэриттэн саҕаланар. Кинилэр хайдах ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 97 көрүүлээх | Дата: 2020-08-15 | Комментарии (0)

Тэрис суруйууларыттан. Салгыыта...
                           Аһымал буолуу Саха буола сатааһын ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 91 көрүүлээх | Дата: 2020-08-15 | Комментарии (0)

 Тэрис суруйууларыттан, үлэ хайдах бартын туһунан быһа тардыылар. Ыстатыйалар:

-Киин айыы дьиэтэ тохсунньуга, олунньуга, кулун уттарга ыччаттарга аналлаах үлэтэ. 14. 01. 05, с. 18.
-17-с үйэ—кыргыс үйэтэ. Саха суола. 12. 05. 05, с. 14.
-Сэтинньи—Байанай ыйа, Сахаада.  02. 11. 05, с. 4.
-Саха сирэ 21-с үйэҕэ. Сахаада. 16. 11. 05, с. 2.
-Олоҥхо уонна Саха. Өлүөнэ сарсыардата. 25. 05. 05.
-«Сайын кэлиитэ» айыы үөрэҕин төрдө. Өлүөнэ сарсыардата. 10. 08. 05.
-Былаас иһин охсуһуу, Сахаада. 02. 03. 05, с. 2.
-Айыы киһитэ (Саха менталитетын туһуанан). Сахаада. 09. 02. 05, с. 12.
-Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик (Бастакы ыытыы). Сахаада. 26. 01. 05, с. 4.
-Муус устар таптал кэ ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 89 көрүүлээх | Дата: 2020-08-14 | Комментарии (0)

Тэрис;  Демонический мир якутской традиционной религии.

Якутская религия имеет чёрную, тайную сторону. Это – зона действия чёрных шаманов. В прошлом, именно они были знатоками демонического мира, мест обитания злых сил. Наверное, поэтому, для последователей вероучения Айыы, эта область неизведанного, всегда оставалась запретной территорией, «обратной стороной Луны». Если общение с айыы проходит без особых последствий, то, считается, что соприкосновение с представителями Хаоса, почти всегда имеет летальный для неподготовленного человека исход. В связи ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 154 көрүүлээх | Дата: 2020-08-12 | Комментарии (0)

Тэрис кэс тыллара

Бу этиилэр норуот тутта сылдьар өйдөбүллэригэр олоҕураллар. Тэрис 1983 сылтан 1989 сылга диэри саха былыргы кэпсээннэрэ суруллубут аркыыптарын үөрэппитэ.  Онтон 1989 сылтан «Кут-сүр» түмсүүнү салайан саха итэҕэлин сөргүтэн барбыта.
Айыыһыт
Дьиҥнээх көстөр уот – тыал уота.
... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 110 көрүүлээх | Дата: 2020-08-12 | Комментарии (0)

Үүттээх таас
 
Ааспыт сыл олунньутугар Муомаҕа командировкаҕа сылдьыбытым. Ханна да сырыттарбын, түгэн көһүннэҕинэ, олохтоох түмэллэргэ хайаан да сылдьа сатааччыбын. Ол сиэринэн Улахан Чыыстай сэлиэнньэтигэр баар эбээн устуоруйатын уонна култууратын түмэлигэр сылдьыбытым.

Түмэлгэ араас эспэнээти сэргэ хас даҕаны үүттээх таас баара. Ол таастар тустарынан түмэл үлэһитэ Розалия Дегтярева бу курдук кэпсиир:
– Бу үүттээх эбэтэр атыннык эттэххэ, хайаҕастаах таастар сыталлар. Бу эбээн да саха да дьонугар былыр-былыргыттан улахан туһалаах таас диэн биллэллэр.
Үүттээх таастар тустарынан, быһыта-орута да буоллар, тугу билэрбин кэпсиэхпин сөп. Холобур, кэргэнниилэр олох арахсар турукка киирээччилэр дии. Ону тохтотор, салгыы эйэ д ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 151 көрүүлээх | Дата: 2020-08-11 | Комментарии (0)

Айыы үөрэҕэ. Иччилэргэ алгыс.

: Дьиэ иччитин аныгы алгыһа       Алаһа дьиэм       Айыыта,       Иэримэ дьиэм       Иччитэ,       Дьиэрдэ Бахсы,       Айхал!       Тоҕус эйгэни       Тускулаатыҥ,       Дьоллоох холумтаны       Олортуҥ,       Айыы алгыһынан       Арчылаатыҥ,       Түөрт дулҕаны      Төлөрүттүҥ.   &nb ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 109 көрүүлээх | Дата: 2020-08-11 | Комментарии (0)

Тойоннооһун
 
Тойоннооһун диэн бэлиэлэри уонна биттэри тэҥнээн туох эрэ быһаарыыны ылыы. Итинник киһи билиитэ көннөру билиигэ олоҕурар киһитээҕэр толору буолар. Сороҕор кини быһаарыыта өйдөммөт буолуон сөп. Дьыала барыта тойоннооһунтан тутулуктаах. Ол аата сэрэйэн билии уонна чопчу билии тэҥҥэ сылдьыахтаахтар. Сэрэйэн билии төһөтө эрэ сымыйа буолуон сөп. Ол гынан баран таба өттө улахан буолар. Ханнык баҕарар дьыаланы ылсыстахпытына, тиһэгэр тиийэ түгэҕин билбэппит. Дьыала күлүүс тыла ахсыс халлаантан ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 152 көрүүлээх | Дата: 2020-07-17 | Комментарии (0)

 Саҥа Дьылы тилэх баттаһа таайтарыылаах-таабырыннаах Таҥха киэһэлэрэ үүннүлэр. Оттон сахалар Таҥха киэһэлэрин иһиллиэхтэрэ, быйылгы Билгэ Тойон сылыгар туох күүтэрин түстүөхтэрэ.
ТАҤХА

Туску, туску, туску!
Таҥханы анааччы,
Tүһү олордооччу,
... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 121 көрүүлээх | Дата: 2020-07-17 | Комментарии (0)

 Таҥ Бүө: Сүлүүкүн туһунан Тэристэн быһа тардыы...
Толкуйдааһыннар

                             Сүллүүкүн туһунан бастакы толкуйдааһын
 
... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 116 көрүүлээх | Дата: 2020-07-17 | Комментарии (0)

Бу, Айыы үөрэҕин төрүттээбит Тэрис суруйууларыттан ааҕыҥ:
1987 сылтан сылга биэс улахан алгыс оҥорор идиэйэ үөскээбитэ. Ол алгыстар «Саас кэлиитэ», «Сайын кэлиитэ», «Дьыл ыпсыыта», «Айыы Намыһын удаҕаттар» уонна «Ыһыах улахан алгыһа» диэн аатынан биллибиттэрэ. Бу алгыстар ханна да бэчээтэнэ иликтэр. Айыы Дьиэтигэр эрэ туһаныллаллар.
2006 сыллаахха иччилэри суруйарбынан сибээстээн иччилэргэ сыһыаннаах алгыстары суруйбутум. Ол төһө ахсааннааҕын билбэппин.
2007 сылга 66 албаска, 77 дьибилгэккэ, 99 кубулҕахха улахан болҕомтобун уурбутум. Инньэ гынан барыта 242 алгыс оҥоһуллубута. Аны ити кэмҥэ «Күннээҕи алгыстар аатынан» 365 алгыс оҥоһуллубута. Онон бу сыл алгыс суруйуутугар саамай ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 429 көрүүлээх | Дата: 2020-03-16 | Комментарии (0)

Тэрис. Тыын туһунан

1. Тыын маҥан сап буолан көстөн кэлэр.
Традиционное мировоззрение тюрков. Южной Сибири. Новосибирск: Наука, 1989, с.83.

Тыыны маҥан сап курдук көрүү омуктарга барытыгар кэриэтэ баар. Саха өйдүүрүнэн ити быа айыы дойдутугар тахсан айыы сэргэтигэр бааллан турар. Ол иһин киһи этэҥҥэ сылдьар.

2. Өтүүлээх Өргөн ойуун быаттан туттан халлааҥҥа тахсар уонна сүгэнэн тымныыны ыҥырар сулуһу кэрдэр. Ол түмүгэр халлаан сымныыр.
Ксенофонтов Г.В. Шаманизм. Якутск: 1992, с.238.

Манна тыын туһунан этиллибит. Үөһэ тахсарга туһаныллар быа эбит. Ол гынан баран онтон ис хоһооно уларыйбат. Ойуун үөһэ тахсарыгар син биир кини тыыннаах буоларын харыстыыр ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 251 көрүүлээх | Дата: 2020-03-03 | Комментарии (0)

Тэрис.

Төлкө

Самаан сайын барахсан

Саргылаах салгынын кытта

Саар дьахтар саҕа

Сабаҕа былас саргы

Салаллыбытынан барда,

 

Үүнүүлээх тиит саҕа

Үрдүк өрөгөй

Үөскээбитинэн барда,

 

Киэбэ-киэлитэ биллибэт

Кэтит кэскил

Тэлгэммитинэн барда,

 

Үргэн-көтөн иһэр

Үөр хабдьы көрдүк ... Салгыыта (далее) »

Категория: Айыы үөрэҕэ | 225 көрүүлээх | Дата: 2020-03-03 | Комментарии (0)

Тэрис.
Итэҕэл тиллиитэ.

2014 сылга мин “Ойуун түүлун” салгаан “Ойуун тиллиитэ” диэн саҥа бэйээмэни оҥордум. Манна “Ойуун түүлүгэр” турбут сорук уларыйбата. Өссө кини этиитэ чахчы туолаарыы кэлэн иһэр. Ол гынан баран уларыйыы баар. Саха норуота үөрэҕи ылла. Онон кэлии дьоҥҥо оччо баһыйтарбат буолла.

Аны кэлэн иһэр ыарахаммыт икки буолла:

-Саха сирин килиимэтэ ыараханын уонна ыраах сытарын иһин сиртэн хостонор баайын кыайан ырыта иликтэр. Билигин соҕуруу өрүккэ сиртэн хостонор баайы үксүн бүтэрдилэр. Саха сиригэр дьиҥнээх киирэр кэмнэрэ кэллэ.
-Аны ити кэмҥэ сылыйыы кэлэн иһэрэ билиннэ. Ол гынан баран манна сүүһүнэн сыл наада буолуо.

Саха норуота аны элбэх но ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 369 көрүүлээх | Дата: 2020-03-03 | Комментарии (0)

Сылы ааҕыы

-Сүрүн төрөөбут ый эбэтэр сыл буолар. Ити киин туочука курдук көрүллэр. Ити икки өттө ылылар. Икки сыл эбии ааҕыллар. Барыта биэс сыл буолар.
-Итини быйылгы сылы кытта көрүллэр. Быйылга сыл эмиэ икки өттүнэн иккилии сылы хабар. Барыта биэс сылы хабар.
-Быйылгы сылга киһи бэйэтин төрөөбүт сылын эбэтэр ыйын тэҥнэниллэр. Онно биэс сыл барыта киириэн сөп. 4 сыл киириэн сөп. 1 сыл буолуон сөп. Төрөөбүт сыла эбэтэр ыйа чугасаһыан сөп. Өскөтө быйыл хабыллар буоллаҕына, кэлэр сылын хабыыларын аахсан, кини табыгастаах кэмин ааттанар. Онтон тахсара барыта бэлэмнэнии кэмигэр киирэр.

Этиилэр манныктар:
-Эн табыгастаах кэмнэ киирбиккин. Санааҕын үксүҥ эт. Эйэхэ көмөлөһөр дьоннор элбиэхтэрэ. Бэйэҕин көрдөрө сырыт. Ону-маны он ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 330 көрүүлээх | Дата: 2020-02-06 | Комментарии (0)

Тэрис.
ЫТ. Ыты хамаандалыыр тыллар

-Дарах, тарах (Аллыаха), нах (Аллараа Халыма) – ыт көлөнү хаҥас диэки салайыы.
-Потку (Аллайыаха), тоох (Булуҥ) – ыт көлөнү уҥа диэки салайыы.
-Тоой (Аллараа Халыма), таай (Булуҥ) – ыт көлөнү тохтотор тыл.
-Подлуо (Ааллараа Халыма) – ыт көлөнү көнөтүк барарга соруйуу.

Көлө ытын үлэтэ

Кыһыҥҥы кэмҥэ:
-Оту-маһы таһыы.
-Булду таһыы.
-Паастары кэрийии.
-Таһаҕаһы тиэйии.
-Дьону тиэйии.
Сайыҥҥы кэмҥэ:
-Тыыны күөлтэн күөлгэ соһуу.

Ахсынньы

Ыкка сыһыан сүрүн быраабылалара

1. Ыт Айыыһыта Норолуйа Айыыһытартан саамай кырдьаҕастара буолар.
2. Ы ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 312 көрүүлээх | Дата: 2020-02-06 | Комментарии (0)

 Тэрис. Бөҕө өйдөбүлэ (быһа тардыы).

Бөҕө диэн эт-хаан өттүнэн туруктаах, бигэ буолуу. Алдьатыылаах дьайыыларга бэриммэт дьоҕур. Киһи айылҕаттан чэгиэн буолуон сөп. Ол гынан баран олорон истэх аайы киһи чэгиэнэ кини өйө хайдах олороруттан тутулуктаах буолар. Киһи чэгиэнин харыстыырыгар ортоку буолуохтаах. Ортокуттан тирэнэн туруу туруктанар. Ити туруу турук биир өттө – эккэ-сииҥнэ сыһыаннаах өттө – бөҕө дэнэр. Бөҕөнү харыстыырга киһи хатыахтаах, сөпкө аһыахтаах, ыраастык туттуохтаах. Үгүс киһи эдэр эрдэҕинэ чэгиэнин оччо харыстаабат. Кини кырдьыам дии санаабат. Дьиҥэр доруобуйаны хаһан баҕарар харыстыахха наада. Киһи өйүн-санаатын билэн кини доруобуйатыгар хайдах сыһыаннаһарын билиэххэ сөп.

Киһи айылҕа хаарыйыытын быһаччы ту ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 359 көрүүлээх | Дата: 2020-01-30 | Комментарии (0)

КУТ - СҮР. Айыы Үөрэҕэ
Дабыл: ОЛУННЬУ: ЫЙЫТЫЫЛАР – ХОРУЙДАР 1
Тохсунньу: ЫЙЫТЫЫЛАР – ХОРУЙДАР http://uhhan.ru/news/2020-01-11-17048

-- Тыл сакральнай канонизированнай өйдөбүлэ диэн сахалыыта хайдаҕый ?

-- Тыл иччилээх ытык өйдөбүлэ.

-- Дьэ оччотугар тыл диэни сахалыы быһаар эрэ.

-- Тыл диэн тыын тыллара. Тыын диэн баар баарын биллэрэр күүһэ. Ити күүс бэйэтин иһиттэн бэйэтэ ты ... Салгыыта (далее) »

Категория: Айыы үөрэҕэ | 372 көрүүлээх | Дата: 2020-01-20 | Комментарии (0)

Айыы үөрэҕэ, Кут-сүр. Тохсунньу ый.
ЫЙЫТЫЫЛАР – ХОРУЙДАР 1

-- Л.А.Афанасьев - Тэрис өлбүтүн кэннэ кинини таҥараһыт этэ диэн суруйар дьон баар буолла . Ити туһунан ватсапка булан ааҕыахха сөп. Кут-сүр кыһа ону туох диирий ?

-- Лазарь Андреевич – Тэрис бастакы сүрүн үлэтэ “Айыы үөрэҕэ” буолар. “Таҥара үөрэҕэ” диэн буолбатах.Онон кинини таҥараһыт дииргэ төрүөт суох. «Айыы үөрэҕэр» кини айыы уонна иччи диэни ырыппыта. Таҥара туһунан ырытыыта суох.

-- Оттон дэҥ-дэҥ таҥара диэн тылы туттубут дии.

-- Религиознай канону туттуу икки ньымалаах: культивированнай уонна рефлекторнай. Культивированн ... Салгыыта (далее) »

Категория: Айыы үөрэҕэ | 463 көрүүлээх | Дата: 2020-01-11 | Комментарии (0)

"Айыы итэҕэлэ" итэҕэл тэрилтэтэ
Таҥха күннэригэр ыҥырар.
Категория: Айыы үөрэҕэ | 279 көрүүлээх | Дата: 2020-01-11 | Комментарии (0)

Былатыан Ойуунускай уонна саха итэҕэлэ

 

1939 сыл алтынньы 31-с күнүгэр, Дьокуускай куорат ИДьНК (НКВД) түрмэтигэр, саха омугун биир бастыҥ уола Былатыан Ойуунускай өлбүтэ. Онтон ыла номнуо 70 сыл ааһа оҕуста.

Олоҥхону сурукка түһэрбит Платон Алексеевич Ойуунускай, бэйэтин омугун итэҕэлгэ сыһыаннаах көрүүлэрин анаан үөрэтэ сылдьыбыттаах. Кини төрүт итэҕэл саха омугун туругуруутугар уонна сайдыытыгар улахан сабыдыаллааҕын билинэрэ.

Ойуунускай этнографияҕа сыһыаннаах үлэлэрин улахан аҥаара СӨ Дьокуускайдааҕы научнай киинин уонна СӨ Национальнай архыыптарыгар бааллар.

Мантан саамай сүрүннэринэн «О происхождении религии», итиэннэ «Из царства колониального рабства в царство свободы. Введение к истории якутов&ra ... Салгыыта (далее) »

Категория: Айыы үөрэҕэ | 322 көрүүлээх | Дата: 2020-01-09 | Комментарии (0)

Таҥха
Саҥа Дьылы тилэх баттаһа таайтарыылаах-таабырыннаах Таҥха киэһэлэрэ үүннүлэр. Оттон сахалар Таҥха киэһэлэрин иһиллиэхтэрэ, быйылгы Билгэ Тойон сылыгар туох күүтэрин түстүөхтэрэ.

ТАҤХА

Туску, туску, туску!
Таҥханы анааччы,
Tүһү олордооччу,
Түөрэхчит бaha,
Yс биһик төрдө,
Уон икки ороҥҥо уйалааччы,
Уон икки мутукка олордооччу,
Кэрэ кэскили тэрийээччи,
Төлкөнү түпкэ түһэрээччи,
Эргэ дьылы эһээччи,
Саҥа дьылы саҕалааччы,
Халлаантан тутулуктаах,
Сиртэн ситимнээх,
Саҥа саҕаланары сабаҕалааччы,
Инники хардыыны иннилээччи,
Таҥхаһыт
Таҥха Хаан Тойон,
Бэттэх көрөн
Мичик гын!
Дом!
Биһикпин олорпут,
Түөрэхп ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 319 көрүүлээх | Дата: 2020-01-07 | Комментарии (0)

ТЭРИС: «Биһиги тыыннаах хаалар суолбут – бэйэ бэйэҕэ көмөлөһүү уонна айылҕаҕа сүгүрүйүү»

ТЭРИС: «Биһиги тыыннаах хаалар суолбут – бэйэ бэйэҕэ көмөлөһүү уонна айылҕаҕа сүгүрүйүү»
 
Автор: Борис ПАВЛОВ
Категория: Айыы үөрэҕэ | 392 көрүүлээх | Дата: 2020-01-04 | Комментарии (0)

Тохсунньу туомнара
Айыы түһүлгэтэ тохсунньуга толорор сүрүн туомнара манныктар.

6 түүнэ. Хотугу Ытык хайаҕа турар Кудук маска Таҥха уот саҕыллар. Таҥха уот иччитэ Таҥхайык оҕонньорго Айыы Намыһыннар алгыс быатын туттараллар. Сэттэ аҕас - балыс эдьиийтэн сэттэ олгуйдаах Ытык Холурдаан Хотуҥҥа көмөлөһөөрү Отур-ботур оҕолор (кыһыҥҥы уу иччилэрэ) тахсаллар.Ийэ куту көрсөргө анаан, Ытык Холурдаан бары иччини алгыстаах аһынан маанылаары, күөс күөстүүр.
7 күнэ. Таҥха Хааны олордуу. Таҥха Хааны түһүлгэҕэ олордон , Айыы дьиэтэ инникини түстүүр алгыһы тарҕатар. Айыы суолун аартыгар Ытык Холурдаан сэттэ олгуйун бэлиэтэ – уулаах сэттэ кытыйа эбэтэр кыра чоҥх ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 362 көрүүлээх | Дата: 2020-01-04 | Комментарии (0)

Айыы номоҕо
 
Айыы туһунан бүтэһиктээх толору дьиҥ билии суох. Ити эрээри, арҕаһыттан тэһииннээх Айыы аймаҕа, көхсүттэн көнтөстөөх Күн ууһа үөһээ дойдуттан Айыы уолун хайыһарын суолугар (Млечный путь) олохсуйбут буолан, Айыы тыына мэлдьи чугас. Бу иһин киһи үөтүүгэ үөрэнэн, эттэтиини ааһан истэҕин аайы, айыылартан этитии эбиллэ турар. Айыы үөрэҕэ онон тохтообокко сайдар. Айыллыы уонна аан дойду туһунан Айыы үөрэҕэ сэттэ этээйилээх.
Бастакы этээйи
Дьээ-буо! Алака-чалака! Улуу чуумпу аан маҥнайгы туругун туһунан.

1. Өлүү үөдүйүөн, Мэҥэ Таҥара баардыланыан быдан иннинэ Ийэ кут бэйэтэ бэйэтигэр сууланан, көстүбэккэ-биллибэккэ тыын сэттэ олоҕун тухары нухарыйа сыппыта.
2. Кээмэйэ кэмнэммэт кээмэйгэ, устата усталаммат уһуҥҥа ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 323 көрүүлээх | Дата: 2019-12-31 | Комментарии (0)

Ахсынньы ый саха итэҕэлигэр
 
Саамай кылгас күннээх, саамай уһун түүннээх ыйбыт кэлэн бүтэн эрэр кэмигэр тиийэн кэллибит. Ахсынньы, баар халандаарынан ыллахха, сыл бүтэһик ыйынан буолар. Дьэ туох-ханнык ыйы олорон ааспыппыппытын уонна кыратык кэлэр сылы сырдатыахха.

Сахаларга ахсынньы, бүтэй, Айылҕа бүтүннүү утуйар кэминэн ааҕыллар. Сулустар сипсиһэр кэмнэригэр киһи билгэтэ күүһүрэр. Ол иһин былыргы сахалар, балаҕаннарыгар олорон эрэн, олоҥхону, остуоруйаны истэллэрэ, таабырыннаһаллара, чабырҕахтаһаллара, остуол оонньуута дэлэйэрэ. Манныкка киһи өйө-санаата сытыырхайар, куйаар урсунунан, халлаан хаттыгаһынан айанныыр буолар.

Ый саҥатын эргин, аам-даам туманнаах тохсунньуга диэри салҕанан барар тымныы түһэр. Ый ортоту ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 253 көрүүлээх | Дата: 2019-12-31 | Комментарии (0)

ӨБҮГЭҤ ҮГЭҺИН ЫТЫКТАА!
Михаил Андреевич Алексеев ыстатыйата:
Былыргы саха норуота олоҕор дириҥник киирбит, атын омуктар олус биҺирээбит үгэстэрэ бааллар. Ол үгэстэри биҺиэхэ ким да атын сиртэн аҕалан олохтооботоҕо, норуот былыр былыргыттан бэйэтэ үөскэппит, бэйэтин кытта бииргэ илдьэ испит культурата.
Ол үгэстэр умнуллубаттарын уонна салгыы сайдалларын туһугар мин кэнчээри ыччаттарга анаан, кинилэри санатыахпын баҕарабын. Ону ылыннаҕына ыччат төрөөбүт норуотун ордук ытыктыаҕа, кини тyhyгapтуох баар өйүн-санаатын барытын биэриэҕэ дии саныыбын.

Ыалдьытымсах үгэс.
Былыргы саха ыала, бэйэтэ төҺө да тиийиммэттик олордор, сылдьар ыалдьытын, хоноҺотун, кини кимиттэн тутулуга суох, туо ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 528 көрүүлээх | Дата: 2019-12-06 | Комментарии (0)

 Тэрис.
Айыы суола

Мэлдьи эбириэйдэр Тораны ааҕалларын иһин өй гинастикатынан дьарыктанар омук дииллэр. Ол иһин өй өттүгэр ситиһиилээхтэр. Маннык дьарык ордук чуолкайдык эбириэйдэргэ көстөр.

Саха өйүн гимнастиката

Айыы суола

Бу кинигэ 2002 сыллаахха тахсыбыта. Манна итэҕэл эрэ суруллар. Аан дойдуну өйдөөһүн. Алгыс төрүттэрэ уонна хайа диэкинэн күрүө туттуллуохтааҕа этиллэр.

Кинигэҕэ 63 сүрүн өйдөбүл баара этиллэр. Норуот олоҕу өйдөөһүнэ олус чуолкай этэ.

Манна олох туһунан толкуйдааһыннар бэрээдэктэнэн бэриллэллэр. Ити толкуйдааһыны саха норуота оҥорбута. Кини Үрүҥ Айыы Тойон этиилэрин итинник ылыммыта. Онон бу өйдөбүллэри Үрүҥ Айыы Тойон тыллара диибит.

Ааҕыы ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 311 көрүүлээх | Дата: 2019-10-22 | Комментарии (0)

Тэрис таҥаралар тустарынан.

...Үрүҥ Айыы Тойон – Үрдүкү таҥара. Кини кыргыттара, уолаттара эмиэ таҥаралар. Кинилэр ийэ куттаахтар, атын куттара суох, ол иһин таҥара буолбуттар. Үрүҥ Айыы Тойон уонна кини оҕолоро Айыы диэн ааттаахтар. Кинилэр айар, үөскэтэр айылҕалаах буолан Айыы буолбуттар.
...Үрүҥ Айыы Тойон алгыһын Эллэй Боотурга этэн биэрбит. Ол иһин Эллэй Боотуру Таҥара уола диир буолтар.
...Эҕэрдэлээх Илин халлаан хаҥас өттүгэр Ынахсыт таҥаралаах Хотугу халлаан үөскээбит.

...Саха айыылары билинэр. Ол гынан баран ол айыылар син биир таҥаралар. Таҥара диэн син биир тэҥри буолар. Билигин төрүт итэҕэлин (төһө да элбэх сабыдыалы ылбытын үрдүнэн) илдьэ сылдьарынан улахан соҕус норуоттартан саха эрэ норуота биллэр уонна бу и ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 301 көрүүлээх | Дата: 2019-10-22 | Комментарии (0)

"Кут-Сүр" итэҕэл кыһата, "Айыы итэҕэлэ" тэрилтэ Покровскайга сахалары кыргыыны уруккуттан, 90-с сыллар иннилэриттэн кутурҕан күнүнэн анаан, сыллата сиригэр-уотугар тахсан уһун кэмнээх туомнары оҥортуур эбит.

Аан дойдуга биһирэммит Олоҥхобутугар үс кутунан иитиллибит, айыы сиэрдээх – майгылаах, сүдү күүстээх Айыы Боотурдара кэпсэнэ-сырдатылла сылдьаллар. Айыы Боотурдар өйдөбүллэрэ “Төлкө” түмсүү “Уол оҕону төрүт үгэһинэн иитии” бырайыагын сүрүн хайысхатынан буолар.

Улуу Ил

Мэҥэ-Хаҥалас улууһугар Дьаарбаҥ – Ытык сиринэн биллэр. Дьаҥхаады нэһилиэгин олох ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 279 көрүүлээх | Дата: 2019-10-14 | Комментарии (0)

"Айыы итэҕэлэ" итэҕэл тэрилтэтэ

Хотой Айыы алгыһыгар ыҥырар

Алгыс күүстээх санааны ылыныыга, түмсүүлээх, тэрээһиннээх буоларга туһааннаах

Алтынньы 5 күнүгэр, субуотаҕа, 11 чааска Айыы дьиэтигэр, Лонгинова уул. 42/5А аадырыска саҕаланар. Итэҕэл кинигэлэрэ, күннээҕи алгыс кинигэлэрэ атыыга бааллар.
Айыы дьиэтэ үлэлиир бэрээдэгэ:
сэрэдэ, субуота, өрөбүл.
Сылдьар автобустар:
8-с - Лонгинова тохтобул;
15-с - Сайсары тохтобул.
Билсэр төл: 89142363378.
Категория: Айыы үөрэҕэ | 206 көрүүлээх | Дата: 2019-10-02 | Комментарии (0)

Кут-сюр человека

Для понимания устройства небесных сфер айыы в Учении Айыы, необходимо детально знать представления якутских родноверов о человеческой душе, являющейся объектом воздействия светлых и темных сил сверхъестественного мира. Душа и ее движущая сила, называется якутскими родноверами «кут-сюр». Как уже отмечалось выше, человек по Учению Айыы имеет три души – кут. Млекопитающиеся животные имеют только два кут. У рыб и насекомых кут не имеется. Считается, что у них все три кут находятся слитыми вместе и представляют один кут – самого насекомого или рыбу.
Интересно, что по поверью якутских родноверов, кут человека живет, пока в нем имеется сила сюр.

Сама сюр может жить и без кут, т.к. она – это энер ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 472 көрүүлээх | Дата: 2019-06-24 | Комментарии (0)

 Муус устар - Айыыһыт ыйа.
 Туску!
Куйаар улуу эргиирэ,
Дьыл-хонук хаамыыта,
Айылҕа бэлэҕэ,
Айыылар алгыстара
Аан ийэ дойдуга
Саҥа күнү соргулаата,
Үтүө күнү түстээтэ,
Айар күнү арчылаата,
Үүнэр күнү үрүлүттэ.
Олох уота сандаарда,
Уруй-туску тутта,
Айхал-мичил туойда.
Махтал. Махтал. Махтал.
 Муус устар - Айыыһыт ыйа.
 Айыыһыт халлаана.
Айыыһыт – дьиэ-кэргэн айыыта, таптал айыыта, үөс ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 482 көрүүлээх | Дата: 2019-04-03 | Комментарии (0)

Сахалыы санааһын Айыы Үөрэҕэ бэйэтэ толкуйдуур ньымалаах.

Ол ньыма сахалыы санааһын диэн ааттанар. Киэбэ. Сахалыы санааһын сүрүннээн олоҥхолорго, былыргы кэпсээннэргэ, тойутарга уонна аман өстөргө сөҥө сылдьар. Олоҥхолорго сүрүннээн аан дойду айыллыыта уонна үөтүүлээх эйгэлэргэ буолар охсуһуулар ойууланаллар. Манна киһи Үрдүк Айыылартан ананан Орто Дойдуга түспүтэ уонна Орто Дойдуга олоҕу чэлгитэр аналлааҕа уһулуччу тутуллан кэпсэнэр. Онон биһиги олоҥхолору Айыы Сэһэнин саамай толору төрүт көрүҥүнэн ааҕабыт. Былыргы кэпсээннэргэ саха киһитин быһыыта майгыта ырытыллар. Айыы киһитэ араас түбэлтэлэргэ хайдах туттарый-хаптарый?Бу кэпсээннэргэ быстах санаа, быһыы биһирэммэт. Ырааҕы өтө крөрөр майгы суолталааҕа кэпсэнэр. Онон былыргы кэпсээннэргэ сиэр-майгы о ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 426 көрүүлээх | Дата: 2019-01-30 | Комментарии (0)

Учение Айыы и роман «Эллэй Боотур» Л.А. Афанасьева – Тэрис
20 января 2018, 21:54 | Просмотров: 1 149
Немного о Лазаре Андреевиче Афанасьеве – Тэрис. Он известный в Якутии ученый, с 90-х годов прошлого века первым начавший научные исследования на тему традиционной веры народа саха – религии Айыы (сокращенно от Айыы Тангара). Сегодня учение религии Айыы активно распространяется среди населения.
Благодаря возглавляемому вот уже более 20-ти лет Л.А. Афанасьевым – Тэрис общественному объединению «Кут-сюр» проделана большая работа по возрождению духовных традиций народа саха. Духовными наставниками и лидерами объединения являются Л.А. Афанасьев – Тэрис и А.Н. Павлов – Дабыл.
В результате к ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 385 көрүүлээх | Дата: 2019-01-30 | Комментарии (0)

Айыы үөрэҕэ — готовая система становления личности
07.06.2017
Автор: Александрова Вероника-Эрэлкээнэ.
Многодетная мама, журналист

Все начинается с вопроса. А вопросы задает либо тот, кто ошибся либо тот, кто столкнулся с какой-либо проблемой. Люди изобрели колесо, чтобы легче было перевозить грузы, возможно, потому что, у кого-то возникла проблема. Люди изобрели электричество, интернет, смартфоны, и каждый день изобретают все новое, только потому, что возникают вопросы, как решить какую-нибудь проблему.
Вот так случилось и у меня, мой путь начался с проблемы. Однажды, меня вызвали к соцпедагогу по поводу поведения сына. Видимо, я получила такой стресс, что посмотрела на своих детей другими глазами. Тогда я задала себе вопро ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 477 көрүүлээх | Дата: 2019-01-30 | Комментарии (0)

Философы об Учении Айыы и религиозной школе «Кут-Сүр»
П Корякин - Таҥ Бүө
Знаток философской мысли якутского народа К.Д.Уткин, со ссылкой на труды А.Е.Кулаковского и В.Ф.Трощанского, пишет «…Айыысыт из земли берет «буор-кут» (глиняную душу), из воздуха «салгын-кут» (воздушную душу) присоединяет их в «ийэ-кут» и все это внедряет в женщину… По мифологическим представлениям якутов все три элемента кут составляли внутреннее состояние человека, а сюр - показатель его психики, выраженная через жизненную его силу.
Они практически трудно различимы. Оттого и часто употребляются как синонимы, как тождественные понятия…. После смерти человек ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 382 көрүүлээх | Дата: 2019-01-28 | Комментарии (0)

Аар Айыы диэһин төһө сөптөөх-табыгастаах эбитий?
Дьиҥ-чахчы кистэлэҥэ арылынна!

Ханна да көр «Аар Айыы» диэн хоһулатыыны туһанар буоллуллар. Дьэ ити төһө сөптөөҕүн көрүөххэ.
Билигин, христианство кэлиэҕиттэн үөскээбит «Аар Айыы Тойон» диэн неологизм күүскэ тарҕана сылдьар кэмигэр олоробут.
1664 сыллаахха Амстердам куорат губернатора Николас Витзен сахалыы тылбаастаммыт «Отче наш» малыыппаны сурукка бэлиэтэммитэ.
Онно, «Айыыбыт биһиэнэ Мэҥэ таҥара үрдүгэр» диэн этииннэн «Жизнь» (Олох) каноническай сакральнай суолтатын Айыы диэбиттэр.
Сперанскай реформатын саҕана, 1825 сыллаахха ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 510 көрүүлээх | Дата: 2019-01-21 | Комментарии (0)

Тэрис – Сүдү Киһи, кини Алгыстаах санаата Айыы буолан Күн сиригэр норуотун сүрэҕэр мэлдьи сылаастык сылдьыаҕа.

Кырыанан бүрүммүт тыабыт иһийэн, чуумпуран турар кэмигэр, ахсынньы 29 күнүгэр, саха омугу Айыы сиэригэр сирдээбит, Өбүгэ үгэһигэр үөрэппит, Кутун – Сүрүн уһугуннарбыт, Айыы Итэҕэлигэр ииппит ытык киһибит, духуобунай учууталбыт Л. А. Афанасьев – Тэрис бу орто дойдуттан барбыта биир сыла буолар.

Лазарь Андреевич тула элбэх үтүө сүгүрүйэр, киэҥ туттар, холобур оҥостор, ытыктыыр махтанар санаалар бааллар. Тэрис саха кэнчээри ыччата үүнэригэр, сайдарыгар, туохха да кээмэйдэммэт, духуобунай нэһилиэстибэн ... Салгыыта (далее) »
Категория: Айыы үөрэҕэ | 682 көрүүлээх | Дата: 2018-12-28 | Комментарии (1)

1 2 »
Сонуннар күннэринэн
«  Балаҕан ыйа 2020  »
БнОпСэЧпБтСбБс
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930
Көрдөө (поиск)
Атын сирдэр
Ааҕыылар

Баар бары (online): 9
Ыалдьыттар (гостей): 9
Кыттааччылар (пользователей): 0
Copyright Uhhan © 2020